Në vitin 334 para erës sonë, Alexander the Great nisi fushatën që do ta kthente nga mbret i Maqedonisë në figurë pothuaj mitologjike të historisë botërore. Pasi kaloi Dardanelet me ushtrinë e tij, ai nuk nxitoi menjëherë drejt betejës. Sipas Plutarkut, Aleksandri ndaloi fillimisht në Trojë, aty ku legjenda dhe historia përziheshin ende me hijet e Homerit. Ai bëri homazhe tek varri i Akilit, heroin që e konsideronte modelin e tij shpirtëror. Ishte një gjest simbolik, por edhe politik: Aleksandri nuk donte vetëm të fitonte beteja; ai kërkonte të hynte në pavdekësi.
Pas Trojës, ushtria maqedonase u drejtua tek lumi Granikus, ku e prisnin satrapët persë të Darius III. Aty do të zhvillohej përplasja e parë e madhe mes Lindjes persiane dhe gjeneralit të ri që ëndërronte të pushtonte botën. Historianët antikë si Arrian dhe Diodorus Siculus e përshkruajnë betejën si një triumf heroik, pothuaj homerik. Aleksandri paraqitet duke hyrë i pari në lumë, duke sfiduar rrezikun me guxim mbinjerëzor dhe duke shpartalluar forcat persiane në një përplasje të lavdishme.
Por historia, kur zhvishet nga propaganda, rrallë është kaq e pastër.
Historiani modern Peter Green, në librin Alexander of Macedon, analizon me skepticizëm burimet antike dhe arrin në një version shumë më realist të ngjarjes. Sipas tij, përpjekja e parë e Aleksandrit për të kaluar lumin Granikus rezultoi katastrofike. Terreni ishte i pafavorshëm, rrjedha e fortë dhe pozicionet persiane dominonin brigjet. Maqedonasit pësuan humbje të rënda dhe u detyruan të tërhiqeshin. Ishte një moment që mund të kishte shkatërruar mitin që ende nuk kishte lindur.
Në këtë pikë hyn në lojë gjenerali veteran Parmenion, i cili këshilloi Aleksandrin të mos këmbëngulte me sulm frontal gjatë ditës. Pas hezitimit, Aleksandri pranoi këshillën dhe kalimi i lumit u realizua gjatë natës. Vetëm në agimin e ditës tjetër ushtria maqedonase u rreshtua për betejën vendimtare, e cila përfundoi me fitore. Pra, triumfi ekzistoi, por jo në formën romantike që do të transmetonin më vonë kronikanët e tij.
Sipas Green, Aleksandri nuk mund të pranonte që historia ta regjistronte me një tërheqje apo dështim të përkohshëm. Për një njeri që ndërtonte identitetin mbi fatin hyjnor dhe heroizmin absolut, edhe një humbje taktike ishte e papranueshme. Prandaj, shumë nga historianët që shkruan për të — mes tyre Diodori dhe Arriani — e transformuan realitetin në epope. Betejat e Aleksandrit u përshkruan jo si përleshje të përgjakshme dhe shpesh kaotike, por si skena homerike ku ai shfaqej gjithmonë i pathyeshëm.
Në këtë mënyrë lindi jo vetëm pushtuesi, por edhe marka “Aleksandri i Madh”. Dhe ndoshta kjo është fitorja e tij më e madhe: jo vetëm të mposhtte Persinë, por të bindte shekujt se nuk kishte humbur kurrë.
Përgatiti: L.Veizi