Përgatiti: Leonard Veizi
Ka net që nuk i përkasin më kohës, por historisë. Janë ato momente kur fati i epokave vendoset në dritën e zbehtë të ekraneve, brenda dhomave ku ajri peshon nga përgjegjësia e një vendimi pa kthim. Një e tillë ishte nata e 2 majit 2011, kur në një qytet të përgjumur të Pakistanit, në Abbottabad, kapitulli më i përgjakshëm i historisë moderne mori fund me një goditje të vetme, kirurgjikale. Objektivi ishte njeriu që për një dekadë ishte bërë sinonim i tmerrit global: Osama bin Laden. Arkitekti i tragjedisë së 11 shtatorit, figura që i kishte shpallur luftë botës së lirë, ishte lokalizuar jo në një shpellë të izoluar, por në një kompleks rezidencial të rrethuar nga mure të lartë, vetëm pak kilometra larg një akademie ushtarake pakistaneze.
“Neptune Spear”, më shumë se një kod
Operacioni mbante një emër me peshë mitologjike: “Neptune Spear” (Shtiza e Neptunit). Për forcën elitare Navy SEALs (Team 6), ky ishte kulmi i një pune titanike që kishte zgjatur vite. Ndjekja e korrierëve, përgjimet satelitore dhe analizat e lëvizjeve brenda kompleksit kishin çuar në një pikë ku dyshimi ishte bërë bindje: “Pacienti”, siç quhej bin Ladeni në kode, ishte aty. Në mesnatë, dy helikopterë Black Hawk të modifikuar për t’i shpëtuar radarëve, u nisën nga Afganistani drejt Abbottabad-it. Brenda tyre ishte elita e ushtrisë amerikane, njerëz të stërvitur për të mos dështuar. Por ndërsa helikopterët çanin erën nën qiellin e huaj, sytë e botës — apo të paktën të atyre që e qeverisnin atë — ishin diku tjetër.
Heshtja e pushtetit
Ndërsa në terren luhej skenari i një filmi aksion, në Uashington zhvillohej një dramë njerëzore e llojit tjetër. Imazhi që mbeti i skalitur në kujtesën e historisë është ajo fotografi nga “Situation Room” në Shtëpinë e Bardhë. Aty, Barack Obama, Hillary Clinton, Joe Biden dhe gjeneralët më të lartë ndiqnin operacionin në kohë reale përmes kamerave në kaskat e ushtarëve. Ishte një skenë ku pushtetit absolut takohej me pafuqinë e spektatorit. Presidenti, njeriu më i fuqishëm i globit, mund vetëm të priste. Në atë dhomë nuk kishte vend për retorikë politike; kishte vetëm ankth dhe një heshtje shurdhuese.
“Geronimo-E KIA”
Kur ky mesazh erdhi përmes kufjeve, heshtja u thye. Osama bin Laden ishte vrarë. Operacioni nuk pati negociata, nuk pati dorëzim dhe as gjyq. Ishte një ekzekutim ushtarak i mirëfilltë, i kryer me saktësi kirurgjikale për të mbyllur një llogari që bota e kishte të hapur prej 10 vitesh.
Një dilemë moderne
Lajmi që u shpall nga Presidenti Obama pak pas mesnatës shkaktoi festime në rrugët e Nju Jorkut dhe Uashingtonit. Për familjet e viktimave të Kullave Binjake, ky ishte akti i drejtësisë së vonuar – një lloj katarsisi që shënonte fundin simbolik të një makthi. Megjithatë, përtej entuziazmit, operacioni ngriti pikëpyetje që vazhdojnë të diskutohen në sferat editoriale dhe ligjore: A ishte kjo drejtësi apo një vrasje shtetërore jashtëgjyqësore?
Operacioni u krye pa dijeninë e autoriteteve pakistaneze, duke sfiduar normat e marrëdhënieve ndërkombëtare në emër të sigurisë kombëtare amerikane.
A mundet vdekja e një njeriu të ndalojë një ideologji?
Trashëgimia e një nate në hije
Vdekja e Osama bin Ladenit nuk e përfundoi terrorizmin, por ndryshoi rrënjësisht mënyrën se si ne e perceptojmë luftën moderne. Ajo dëshmoi se epoka e betejave të mëdha po ia lë vendin luftës së hijeve, ku teknologjia satelitore dhe trupat elitë bëjnë të mundur goditjen e cilitdo, kudo në botë.nNë fund, ajo natë mbetet një simbol i kohës sonë: një botë ku luftërat zhvillohen në hije, ku vendimet merren pas një ekrani dhe ku drejtësia shpesh vjen pa gjyq — e shpejtë, e ftohtë dhe e pakthyeshme. Bin Laden u eliminua, por pyetja mbetet: sa i sigurt është njerëzimi në këtë cikël të pafund dhune dhe hakmarrjeje?