Trendi rënës i investimeve të huaja direkte (IHD) vazhdoi në shumicën e vendeve të Europës Qendrore, Lindore dhe Juglindore në vitin 2025. Ky është përfundimi i një raporti të ri të Institutit të Vjenës për Studime Ekonomike Ndërkombëtare (wiiw).
Edhe pse IHD-të në rajon në tërësi u rritën nga rreth 75 miliardë euro në vitin 2024 në pak më shumë se 91 miliardë euro vitin e kaluar, kjo erdhi kryesisht si rezultat i rritjes në Rusi dhe Rumani.
Në rastin e Rusisë, IHD-të u rimëkëmbën nga një nivel shumë i ulët. Megjithatë, kjo ndodhi për shkak të një efekti të veçantë të lidhur me ristrukturimin e aseteve të huaja të qytetarëve rusë si pasojë e sanksioneve, të cilët transferuan një pjesë të këtyre aseteve përsëri në Rusi nga destinacione offshore.
Kjo nuk e ndryshon mjedisin e vështirë ekonomik. Për shkak të sanksioneve, pothuajse nuk ka projekte të reja nga investitorët perëndimorë në Rusi.
Rumania po përjeton një bum investimesh
Investimet direkte ranë në të gjitha nënrajonet e Europës Lindore, përfshirë edhe Ballkanin Perëndimor. Kjo vlen edhe për shtetet anëtare të BE-së në rajon, të cilat megjithatë shënuan një rënie relativisht të lehtë të IHD-ve, mesatarisht 2% krahasuar me vitin 2024.
Megjithatë, brenda vendeve lindore të BE-së, panorama është e përzier: ndërsa investimet e huaja direkte pësuan një rënie të fortë dhe pothuajse u ndalën në Sllovaki (-79%), Estoni (-95%) dhe Letoni (-83%), Rumania (+45%), Bullgaria (+32%), Sllovenia (+19%) dhe Polonia (+10%) regjistruan norma rritjeje dyshifrore.
“Rritja e fortë prej 45% e investimeve të huaja direkte në Rumani nxjerr në pah tërheqjen që vendi ka për investitorët, pavarësisht krizës aktuale ekonomike dhe politike atje,” thotë Olga Pindyuk, ekonomiste në wiiw dhe autore e raportit.
Në vitin 2025, flukset hyrëse drejt Rumanisë ishin pothuajse në të njëjtin nivel me ato drejt Çekisë, e cila për shumë vite ka qenë një nga destinacionet më të rëndësishme të investimeve direkte në Europën Lindore.
Ukraina po përballet me vështirësi, por ka potencial të madh
Ukraina, e cila është nën sulmin e Rusisë, vazhdon të përballet me një rënie të ndjeshme ndërsa lufta përshkallëzohet. Investimet e huaja direkte, që në vitin 2024 ishin 3.2 miliardë euro, ranë vitin e kaluar me 29%, në vetëm 2.3 miliardë euro.
“Lufta natyrisht i tremb investitorët e huaj, edhe pse vendi ka potencial të jashtëzakonshëm ekonomik. Së bashku me perspektivat për rindërtim fitimprurës, IHD-të në Ukrainë mund të lulëzojnë pas përfundimit të luftës, dhe tashmë ka shenja të hershme për këtë,” thotë Pindyuk.
Investimet e reja greenfield të shpallura janë më të ulëta se gjatë COVID-19
Wiiw pret që flukset e investimeve drejt rajonit të dobësohen më tej në të ardhmen e afërt. Numri i projekteve të reja greenfield të shpallura ra me 44% në tremujorin e parë të vitit 2026, krahasuar me tremujorin e parë të vitit 2025, ndërsa kapitali i angazhuar ra me 35%.
Këto janë shifrat më të ulëta në gjashtë vitet e fundit.
“Kjo tregon se investitorët e huaj aktualisht kanë edhe më pak besim te Evropa Lindore sesa në fillim të pandemisë COVID dhe të pushtimit rus të Ukrainës,” vëren Pindyuk.
“Dhe efektet e luftës në Iran ende nuk janë përfshirë plotësisht këtu,” shton ajo.
Megjithatë, rënia e investimeve të huaja direkte pasqyron gjithashtu ndryshime strukturore në rajon, veçanërisht në vendet anëtare të BE-së me industri të zhvilluar.
Si rezultat i rritjes së ndjeshme të pagave gjatë viteve të fundit, grupet industriale perëndimore që më parë prodhonin mallra me kosto të ulët në rajon po largohen gjithnjë e më shumë nga modeli që e trajtonte Europën Lindore si një bazë prodhimi me fuqi punëtore më të lirë.
Investitorët gjermanë po tërhiqen, ndërsa ata austriakë tregohen të kujdesshëm
Kompanitë gjermane dhe austriake, të cilat tradicionalisht kanë qenë ndër investitorët më të mëdhenj në rajon, vazhdojnë të frenojnë investimet e reja.
Numri i projekteve të shpallura nga bizneset gjermane ra nga 213 në 144 midis tremujorit të dytë të vitit 2025 dhe tremujorit të parë të vitit 2026, krahasuar me të njëjtën periudhë të viteve 2024/2025. Kjo përfaqëson një rënie prej 32%.
Kapitali i angazhuar për këto projekte ra me 5%, në rreth 4.6 miliardë euro, pas një rënieje prej afro 50% në periudhën e mëparshme të vëzhgimit (2024/2025), kur kishte zbritur nga 9.5 miliardë euro në 4.9 miliardë euro.
Nga ana tjetër, investitorët austriakë angazhuan rreth 1.3 miliardë euro kapital ndërmjet tremujorit të dytë të vitit 2025 dhe tremujorit të parë të vitit 2026, vetëm pak më shumë se në periudhën paraardhëse (1.2 miliardë euro).
Ata shpallën 35 projekte të reja greenfield në rajon. Ky nivel është i ngjashëm me atë të katër tremujorëve të mëparshëm, por mbetet dukshëm më i ulët se numri i regjistruar më herët, kur u shpallën 49 projekte.
Kina është investitori më i madh i ri
Republika Popullore e Kinës mbetet investitori më i madh i ri në Europën Qendrore, Lindore dhe Juglindore. Vëllimi i investimeve të angazhuara pothuajse u dyfishua, nga 9 miliardë euro në rreth 16.5 miliardë euro, duke iu afruar sërish nivelit të lartë të regjistruar në periudhën referuese 2023/2024, prej 18.3 miliardë eurosh.
“Sasi të mëdha parash kineze po shkojnë, nga njëra anë, në ndërtimin e një fabrike për prodhimin e aluminit me neutralitet karboni në Kazakistan dhe, nga ana tjetër, në zgjerimin e prodhimit të automjeteve elektrike dhe baterive në Evropën Qendrore dhe Lindore,” thotë Olga Pindyuk.
Pavarësisht nivelit të lartë të investimeve të reja kineze, ato përbëjnë ende pak më shumë se 1% të stokut të investimeve të huaja direkte në rajon.
Sipas bazës së të dhënave të wiiw, rreth 70% e stokut të IHD-ve vazhdon të vijë nga vendet e BE-së, kryesisht nga Gjermania./ Instituti i Vjenës-a.d