Në një mbrëmje ku kinemaja dhe rrëfimi u shkrinë në një atmosferë reflektimi dhe emocioni, aktorja dhe regjisorja Kasia Smutniak u shfaq si një nga zërat më të qartë dhe më të ndjeshëm të kinemasë bashkëkohore në hapjen e festivalit ndërkombëtar të filmit Bif&st në Bari.
Në skenën e Teatro Petruzzelli, ajo mori çmimin prestigjioz “Arti i Kinemasë”, një vlerësim që nuk lidhet vetëm me karrierën e saj si aktore, por edhe me transformimin e saj në një autore që kërkon të tregojë histori me peshë shoqërore dhe njerëzore.
“Gjithmonë jam përpjekur – ndonjëherë me vetëdije, ndonjëherë jo – të tregoj historitë e grave, të grave të ndryshme. Kjo është forca ime lëvizëse,” u shpreh ajo përpara publikut. “Ka ende kaq shumë për të treguar.”
Nga një kinema e vogël në Poloni te skena ndërkombëtare
Smutniak riktheu vëmendjen te fillesat e saj, në një qytet të vogël në Poloni, ku dashuria për kinemanë lindi larg industrisë komerciale. “Kishte një kinema të vogël që drejtonte një klub filmi. Nuk mbaj mend të kem parë filma komercialë,” rrëfeu ajo. Ishte një formim i heshtur, por i thellë, që do të ndikonte më vonë në zgjedhjet e saj artistike.
Hapat e parë në kinema nuk erdhën me siguri të plotë. Ajo kujton me sinqeritet se shpesh ndihej e humbur, sidomos gjatë xhirimeve të filmit “Nelle tue mani” të regjisorit Peter Dal Monte në vitin 2007. “Nuk isha gati,” pranoi ajo. Por pikërisht ai projekt, sipas saj, mbartte një “pasion të pastër” që e ndihmoi të kuptonte thelbin e profesionit.
“Ishte e vështirë ta gjeja atë energji në sete të tjera, por e dija tashmë çfarë të kërkoja. Ajo përvojë më tregoi pse e dua këtë punë.”
Gratë në ekran: mes ndryshimit dhe nevojës për rrëfim
Në një reflektim më të gjerë mbi industrinë, Smutniak ndalet te mënyra se si portretizohen gratë në kinema. Sipas saj, ndryshimet janë të dukshme, por rruga mbetet e hapur.
“Nuk besoj se vetëm gratë duhet të tregojnë historitë e grave,” theksoi ajo. “Kam punuar me regjisorë burra që kishin një kuriozitet të thellë për universin femëror, dhe me gra që nuk e kishin këtë ndjeshmëri. Por është e domosdoshme që ne të vazhdojmë të tregojmë veten.”
Ky qëndrim e vendos atë përtej një debati të thjeshtë gjinor, duke e zhvendosur fokusin te ndjeshmëria, vëmendja dhe përgjegjësia artistike.
Nga aktorja te regjisorja: “Mur”, një kthesë personale
Një moment kyç në rrugëtimin e saj është dokumentari “Mur” (2023), një vepër e lindur nga urgjenca për të dëshmuar realitetin në kufirin mes Polonisë dhe Bjellorusisë, ku një mur 186 kilometra i gjatë u ngrit për të ndaluar emigrantët.
“Doja të tregoja një histori që askush nuk po e tregonte,” tha ajo. “U bëra si një reportere dhe nisa të vëzhgoja njerëz që luftonin për jetën e tyre.”
Ky projekt nuk ishte thjesht një film, por një përvojë transformuese. “Më ndryshoi plotësisht. Ndryshoi mënyrën se si zgjedh historitë dhe mënyrën si i tregoj ato. Ndalova së kërkuari histori vetëm në kinema – dhe fillova të bëhem pjesë e tyre.”
Kinemaja si kujtesë e përhershme
Në fund të fjalës së saj, mes duartrokitjeve të publikut, Smutniak u ndal te natyra e vetë artit që ajo përfaqëson.
“Ky është një profesion magjik,” tha ajo. “Çdo film është, në një farë mënyre, i përjetshëm. Dhe kjo është një fuqi e jashtëzakonshme.”
Në një kohë kur kinemaja shpesh lëkundet mes tregut dhe artit, zëri i Kasia Smutniak vjen si një kujtesë se rrëfimi – sidomos ai që lind nga nevoja për të dëshmuar – mbetet thelbi i saj më i fortë.
Përgatiti: L.Veizi