Një fqinj me rroba gjumi, një imam i lagjes, një nxënës shkolle, aktivisti i njohur si “Van Man” – ata dhe shumë të tjerë qëndruan të palëkundur. Regjisori i një filmi të vlerësuar me çmime për betejën e Kenmure Street tregon se si po shlyen mungesën e tij atë ditë.
nga Libby Brooks
Ishte një mëngjes i kthjellët pranveror në maj 2021 kur Shërbimi Britanik i Zbatimit të Emigracionit zgjodhi ditën e Fitër Bajramit për të bastisur një banesë në zonën më të larmishme të Glasgout dhe për të ndaluar dy burra që jetonin aty. Tetë orë më vonë, ata u liruan dhe u kthyen në komunitetin e tyre, pas një prej akteve më spontane dhe më efektive të rezistencës civile në kujtesën e afërt – pasi qindra banorë vendas rrethuan furgonin, duke e penguar të largohej.
Pesë vjet më vonë, teksa qëndrimet ndaj ndalimit të emigrantëve janë ashpërsuar në të gjithë Mbretërinë e Bashkuar dhe dhuna ndaj protestuesve është përshkallëzuar në SHBA, dokumentari Everybody to Kenmure Street, me regji nga Felipe Bustos Sierra, rrëfen historinë e asaj dite të jashtëzakonshme.
Një anatomí e detajuar e një proteste dhe një letër dashurie për komunitetin, filmi ka fituar tashmë një çmim special të jurisë në Sundance. Ai tregon çfarë mund të ndodhë kur një grup të panjohurish vendosin se sot është dita kur do të bëhen ndryshimi – dhe si i ndryshon kjo ata më pas. Pjesa më e madhe e filmit mbështetet në pamje të filmuara nga vetë pjesëmarrësit atë ditë, të marra nga rrjetet sociale dhe individë të ndryshëm, e më pas të montuara me kujdes për katër vjet e gjysmë për të rindërtuar skenën nga çdo këndvështrim i mundshëm. Është një kundërpeshë e imtësishme ndaj dezinformimit që shpesh i atribuohet burimeve online.
Duke raportuar atë ditë për Kenmure Street si korrespondente e Guardian-it për Skocinë, mbaj mend se shpejtësia fillestare e mobilizimit ishte dëshmi e rrjeteve të degëzuara aktiviste që kanë zënë rrënjë në jug të Glasgout për më shumë se një shekull. Por jo të gjithë ata që iu përgjigjën thirrjes ishin veteranë protestash. Përmes intervistave të qeta, Bustos Sierra prezanton fqinjin që doli me pizhame në rrugë, aktivistin e komunitetit që reagoi ndaj një mesazhi alarmi, imamin e zonës, nxënësin që ishte rrugës për në orën e biologjisë – të gjithë të tërhequr nga graviteti i një ngjarjeje të vetme.
Mbetet një pikëpyetje nëse Ministria e Brendshme e kishte menduar provokimin që përbënte një bastisje e tillë pikërisht në ditën e Bajramit. “Por,” thotë Bustos Sierra, “më pëlqeu fakti që zemërimi fillestar u zëvendësua me: ‘Jemi gati.’ Ata ishin përgatitur shpirtërisht për këtë [gjatë agjërimit të Ramazanit]. Ishte një ditë për t’u mbledhur dhe për të festuar.” Siç shprehet një aktivist mysliman: “Ata kishin kohën. Ne kishim ujin.”
Ujë dhe më shumë. Ndërsa dita përparonte, stacioni i autobusit aty pranë u kthye në një pikë furnizimi të improvizuar, me pije dhe ushqime të dhuruara, përfshirë edhe tortën e Bajramit të dikujt. “Ajo që më ra në sy që herët ishte rrjeta e sigurisë rreth solidaritetit,” thotë Bustos Sierra, i cili u rrit në Belgjikë pasi i ati kilian u largua nga grushti i përgjakshëm i shtetit i Pinochetit në vitin 1973. Kenmure Street shënoi “një ndryshim praktik” në mënyrën si organizohej protesta, i nxitur nga Black Lives Matter, argumenton ai. “Qëllimi i parë ishte krijimi i një hapësire të sigurt, që më shumë njerëz të ndiheshin të aftë të merrnin pjesë.”
Filmi, ashtu si edhe vetë protesta, mbështetet gjithashtu në trashëgiminë e Glasgout, duke përfshirë lehtësisht pamje arkivore të grevave të qirave dhe okupimeve të kantierëve detarë. Debutimi i tij i vlerësuar me çmime, Nae Pasaran, trajtonte një histori të ngjashme mbi ndikimin global të guximit lokal, duke intervistuar punëtorët skocezë të Rolls-Royce që refuzuan të riparonin motorët e avionëve për forcat ajrore kiliane në shenjë proteste kundër regjimit të Pinochetit.
“Ata ishin të rrethuar nga njerëz që e kishin bërë këtë për dekada,” thotë Bustos Sierra, duke iu referuar aktivistëve më të rinj që morën pjesë – si Roza Salih, një nga Glasgow Girls, e cila luftoi kundër ndalimit të shoqes së saj kosovare në vitet 2000 dhe detyroi fundin e ndalimit të fëmijëve në Mbretërinë e Bashkuar.
Filmi nuk e anashkalon as lidhjen e thellë të Glasgout me tregtinë transatlantike të skllevërve. Siç pranon Zandra Yeaman, kuratore në The Hunterian në Glasgow: “Na pëlqen ta mendojmë veten si antiracistë, radikalë, të gatshëm të ngrihemi për të drejtat e njerëzve, por jemi gjithashtu një qytet i ndërtuar mbi shpinën e afrikanëve të skllavëruar.”
Natyrisht, e gjithë protesta u bë e mundur nga një akt i vetëm guximi: një aktivist që u fut poshtë automjetit të zyrtarëve menjëherë pas mëngjesit dhe mbështolli krahun rreth boshtit të rrotës. Duke shmangur çdo adhurim heroik, “Van Man” ka zgjedhur të mbetet anonim që atëherë.
Në film, kujtimet e tij interpretohen me zë nga Emma Thompson, një admiruese e Nae Pasaran dhe producente ekzekutive e këtij projekti. Bustos Sierra thotë se donte të pasqyronte “ndjenjën e sfidës dhe humorit të lehtë që sollën njerëzit”, dhe është një moment plot hijeshi kur Thompson, e filmuar poshtë shasisë së një makine, heq maskën dhe, në rolin e Van Man, i thotë shikuesit: “Kjo nuk është fytyra ime, por këto janë fjalët e mia.”
Në vitin 2021, protesta e Kenmure Street u pa si një tjetër dëshmi e traditës glasgoueze të mikpritjes ndaj refugjatëve. Pesë vjet më vonë, ndjenjat kundër emigracionit po rriten dhe partia Reform UK pritet të fitojë një numër të konsiderueshëm vendesh në zgjedhjet e majit për Holyrood.
“Njerëzit kanë nevojë ta dëgjojnë një histori si kjo tani,” thotë Pinar Aksu, një tjetër aktiviste e re e intervistuar në film. “Nuk kemi gjithmonë një fitore në fund të historive tona, por shpresa është gjithçka që kemi.”
Edhe pse jetonte vetëm pak minuta larg vendit të protestës, Bustos Sierra nuk iu përgjigj thirrjes atë ditë, sepse, siç pranon ai: “Nuk mendoja se do të dilte diçka pozitive.” Tani ai e sheh filmin si një akt shlyerjeje, thotë me të qeshur. “Duhet ta kujtojmë: nëse nuk paraqitemi, asgjë nuk ndodh. Humba atë gëzim kolektiv dhe shprehje empatie që për mua është lumturi. Çështja është që thjesht duhet të vazhdosh të paraqitesh.”
Burimi: theguardian.com/ Përgatiti për botim: L.Veizi