Nga Leonard Veizi
A jemi në prag të Apokalipsit?
Pyetja duket qesharake por herë-herë merr kuptim kur ndjen se për muaj me radhë përvëlohesh nën diellin 40 gradësh të Tiranës. Se në Tiranë 50 vjet më parë bënte dimër. Tanimë është behar në çdo kohë.
Në mendësinë tradicionale, Apokalipsi perceptohet si një ndëshkim hyjnor për mëkatet e njerëzimit. Kjo është një ide e rrënjosur thellë në kulturën dhe historinë tonë, një përsëritje e pandërprerë në gojëdhënat dhe librat e shenjtë që përshkruajnë fundin e botës si një hakmarrje të Zotit për veprimet e padenja të njerëzve. Megjithatë, në kohën moderne, ky perceptim ka filluar të rrënohet, duke na shtyrë të rimendojmë përkufizimin e Apokalipsit.
A është vërtet një ndëshkim hyjnor apo thjesht pasojë e natyrshme e veprimeve tona?
Ngrohja globale nuk është më një ëndërr, që ndoshta edhe mund të mos dalë, se helbete ëndërr është. Sepse Tirana, – që është kryeqendra e Shqipërisë dhe jetojnë e punojnë gjysma e shqiptarëve të mbetur, bashkë me qeveritarët, – prej vitesh nuk e njeh më të ftohtin e dimrit. Vera e vitit 2024 u përjetua si një nga më të nxehtat në historinë e njerëzimit, një çast vendimtar që tregon realitetin alarmant të ndryshimeve klimatike. Temperaturat po thyejnë rekorde, zjarret pyjore po shkatërrojnë sipërfaqe të mëdha toke, dhe thatësira po rrit rrezikun për mungesën e ujit dhe ushqimit. Këto ngjarje ekstreme, dikur të rralla, po bëhen përditshmëri, duke lënë pas vetes një ndjenjë të përbashkët të brishtësisë dhe papërcaktueshmërisë për të ardhmen e planetit tonë.
Ndoshta kjo është një shenjë që Apokalipsi na është afruar?
Në fakt, trajtimin e apokalipsit si temë, frika që njerëzit përjetojnë, është një pasqyrë e kompleksitetit të përjetimeve njerëzore në prag të fundit të gjithçkaje. Apokalipsi, si një koncept universal, ka ngulitur rrënjët thellë në imagjinatën kolektive që nga fillimet e njerëzimit. Ai nuk është thjesht një fund fizik i botës, por një pasqyrë e brishtë së qenies njerëzore përballë forcave të pakuptueshme, të pandalshme dhe të pamëshirshme.
Oh, sa thellë u futëm mor aman. Edhe kjo na duhej në temperaturat përvëluese ku truri nuk mbushte as me oksigjenin e nevojshëm. Nejse…
Në vitet ’80 të shekullit të kaluar njerëzit flisnin për vitin 2000 si për fundin e botës. Pritej Apokalipsi. Megjithëse duheshin edhe 20 vite nga ndëshkimi, data e supozuar e Apokalipsit në fakt dukej shumë e largët. Mirëpo kur viti 2000 trokiti, toka nuk u trondit edhe pse u hodhën fishekzjarrë në gjithë botën aq sa të kujtonin bombardimet e Luftës së Dytë Botërore.
Mirëpo Apokalipsi nuk erdhi.
Pastaj u tha ishte bërë një përllogaritje gabim, dhe sipas gjasave dita e gjykimin ishte andej nga fundi i vitit 2012, sepse deri aty shkonte dhe kalendari Maja. Kishim dhe 12 vite të tjera jetë beqari, ku mund tia shtrinim kabllin sa të na hante dora.
Mirëpo iku dhe viti 2012 mes tringëllimit të gotave të shampanjës dhe numërimit mbrapsht 4, 3, 2, 1… Zero.
Apokalipsi nuk u pa.
Në këtë kohë në lojë u fut baba Vanga. Demek ai e kishte bërë parashikimin më të saktë dhe se vetë Nostradamusi… E treta e vërteta, apo,..
Njerëzit u lodhën duke pritur ditën e gjykimit. Apokalipsi u la i lirë, mund të vinte kur të donte. U thelluan vetëm koncpiracionistët që Apokalipsin e lidhën në afrimin e planetit Nibiru në orbitën e Tokës, ku fuqia e tij gravitacionale do ta shkundte planetin Blu nga themelet e do t’i nxirrte ujët e Zi.
Por as Nibiru nuk po duket në horizont. Megjithëse për të duhet se ka një orbit ëtë barabartë me 3600 vite tokësorë
Por Apokalipsi nuk po vjen akoma. Ose ndoshta është duke ardhur, por megjithë mesazhet që na jep, ne nuk arrijmë t’i ç’kodojmë ose thjesht nuk duam ta kuptojmë.
Kohët e fundit, domethënë në ditët e gushtit 2024 lajmet tronditën me njoftimin se një krijesë e rrallë e quajtur “peshku i ditës së gjykimit” u zbulua në brigjet e Kalifornisë Jugore. Peshku i rrallë me 12 këmbë, i cili dukej si një gjarpër i madh deti, i shokoi shkencëtarët detarë. Në disa zona të botës, këto krijesa shihen si pararojë të lajmeve të këqija, ndaj dhe krijesa në njihet si: peshku i ditës së gjykimit.
Kësaj rradhë më duket se e hëngrëm vërtet. Po mblidhet laku.
Dielli po na pjek. Në sfond kemi dhe luftrat lokale që nuk është çudi të na shndërohen në mbarë botërore. Atëhere po, do ta kemi vetë në dorë Apokalipsin. Një shtypje butoni dhe… BUM. Na marrtë të keqen Bing Bengu.
Nëse e vëzhgojmë botën sot, duket qartë se shumë nga krizat me të cilat përballemi, qofshin ato ekologjike, sociale apo ekonomike, janë krijime të vetë duarve tona. Ndryshimet klimatike, ndotja, varfëria e skajshme, pabarazia, luftërat dhe konfliktet që na shqetësojnë çdo ditë nuk janë rezultat i ndonjë vendimi hyjnor. Përkundrazi, ato janë pasojë e vetëdijes sonë të kufizuar, e etjes për pushtet, pasuri dhe dominim mbi të tjerët. Në një farë mënyre, njerëzimi është duke i nxjerrë vetë rrënjët e vet, duke e shkatërruar botën dhe veten njëkohësisht.
E ndërsa në Tiranë mund të zejeje rrobat në qiell të hapur, në shumë rajone të tjera evropiane u shkaktuan reshje të rrëmbyeshme dhe përmbytje.
A është kjo një shenjë tjetër se apokalipsin e kemi afër?
Ku ta dish, edhe mundet.
Ne kemi kohë që flasim dhe presim Apokalipsin. Ndoshta dhe kjo është bërë një përditshmëri e nuk na bën fort përshtypje. Ndaj jemi mësuar me të siç po mësohemi me temperaturat ekstreme.
Frika ndaj apokalipsit përshkon çdo aspekt të jetës, duke u shfaqur në art, letërsi, dhe mitologji, si një pasqyrë e ankthit të njeriut për të panjohurën. Është frika e të humburit të gjithçkaje që kemi ndërtuar, të të lënë pas historitë dhe kujtimet që na bëjnë të tillë çfarë jemi. Njerëzit, në këtë dritë, janë qenie që përpiqen të mbajnë nën kontroll kaosin përreth, dhe kur ky kaos merr formën e apokalipsit, ky kontroll shpërbëhet.
Megjithatë Apokalipsi duket se është larg.
Prej vitesh kemi nisur të mësohemi me termat: efekti serë, ngrohje globale, dhe marrjen e tokës nga deti. Përmbytja e qyteteve bregdetare dhe futja e tyre nën ujë, gjithashtu mund të jetë një proces që do të konsiderohet në një të ardhme jo fort të largët.
A është dhe kjo një shenjë apokaliptike?
Shqipëria është nën kërcënimin e erozionit të shkaktuar nga rritja e nivelit të detit dhe aktivitetet njerëzore.
A keni dëgjuar për një studim të Bankës Botërore…? Një studim që flet mbi ngrohjen globale dhe ndikimet e saj, përfshirë përmbytjet e vijave bregdetare. Ky studim ka tërhequr vëmendje për potencialin e humbjeve të mëdha territoriale dhe urbane në shumë vende, përfshirë Shqipërinë. Vendi ynë, me një vijë bregdetare të gjatë dhe qytete të rëndësishme është veçanërisht e rrezikuar nga ngritja e nivelit të detit dhe përmbytjet. Në nivel botëror, në vitin 2100, nga ndryshimet klimatike, Banka Botërore parashikon, se do të rritet niveli i detit me 50-60 centimetra. E pra projeksioni i këtij studimi tregon se 75 vite më vonë Shqipërisë do t’i mungojë gati 1/3 e territorit. Për fatin tonë, – të mirë a të keq nuk e di, – këto toka nuk na i pushtojnë armiqtë shekullorë. Na i merr uji. Dhe ujin nuk e lufton dot as me shpata e shigjeta, as me topa e mitrolozë. Parashikimi për Shqipërinë është i frikshëm kur mendon se Durrësi, Fieri, Velipoja, Shëngjini do të jenë nën ujë.
Kjo do të jetë vërtet një situatë apokaliptike. Për më tepër që një Durrës e kemi nën ujë. Dhe presim që edhe këtë të cilin e kemi në gjendje, me hipotekë e certifikatë pronësia të na zhytet nën Adriatik bashkë me Portin e Jahteve dhe godinat luksoze përreth tij.
Ndaj duket sikur në horizont është shfaqur Apokalipsi.
Por frika ndaj apokalipsit nuk është thjesht frikë ndaj shkatërrimit fizik. Është frika ndaj humbjes së kuptimit, e asaj çfarë na ndan nga e përditshmja. Ndërsa universi përfundon, njerëzit nuk ndjejnë vetëm frikën e shuarjes së tyre, por edhe të humbjes së gjithçkaje që i ka dhënë formë jetës: dashuritë, ambiciet, bindjet dhe marrëdhëniet. Në një farë mënyre, apokalipsi është një përballje me pafundësinë, me vetëdijen që fundi nuk është vetëm fizik, por edhe shpirtëror. Kjo e bën atë një nga temat më të thella dhe më të frikshme për njerëzimin.
Ndërsa teknologjia dhe globalizimi na kanë dhënë fuqinë për të ndikuar në çdo cep të planetit, ato gjithashtu kanë nxjerrë në pah lakminë, egoizmin dhe indiferencën tonë ndaj njëri-tjetrit dhe natyrës. Përballë kësaj, Apokalipsi duket më shumë si një përmbysje që ne vetë e kemi shkaktuar, sesa një ndëshkim i Zotit. Kur shkaktojmë shkatërrim ndaj ambientit për fitime të përkohshme, kur anashkalojmë të drejtën e tjetrit për të jetuar në paqe dhe dinjitet, ne jemi duke ndërtuar bazat për apokalipsin tonë personal dhe kolektiv.
Shumëkush mund të argumentojë se Zoti ka dhënë urdhra dhe udhëzime për një jetë të drejtë dhe të barabartë. Megjithatë, është vetëdija jonë e munguar dhe veprimet tona që po na çojnë drejt një apokalipsi të pashmangshëm. Në fund të fundit, apokalipsi që përballemi nuk është një ndëshkim për mëkatet e kaluara, por një pasojë e drejtë për mëkatet që vazhdojmë të kryejmë, të thelluar në një cikël të pafund dëmprurës.