Nga Marsela Kala*
“Gjuha është pasqyra më e qartë e historisë së një populli.”
— Akademik Eqrem Çabej
Çdo vit, më 26 shtator, Evropa shënon Ditën Evropiane të Gjuhëve, një nismë e Këshillit të Evropës që synon të promovojë shumëgjuhësinë, dialogun kulturor dhe mësimin e gjuhëve gjatë gjithë jetës. Për Shqipërinë, kjo ditë përbën një mundësi për të reflektuar jo vetëm mbi rëndësinë e njohjes së gjuhëve të huaja, por edhe mbi gjendjen e arsimit, kulturës së leximit dhe kompetencave gjuhësore të brezit të ri. Në një epokë të dominuar nga teknologjia digjitale, rrjetet sociale dhe inteligjenca artificiale, pyetja që shtrohet është nëse po arrijmë të formojmë lexues kritikë, qytetarë të informuar dhe përdorues të vetëdijshëm të gjuhës.
Rezultatet e testimit ndërkombëtar PISA 2022 tregojnë se Shqipëria vazhdon të përballet me sfida serioze në fushën e arsimit. Sipas të dhënave të OECD-së, nxënësit shqiptarë arritën 358 pikë në lexim, 368 në matematikë dhe 376 në shkencë, rezultate dukshëm nën mesataren e vendeve të OECD-së, e cila ishte 472 pikë në lexim, 472 në matematikë dhe 485 në shkencë. Këto tregues nuk përfaqësojnë thjesht statistika arsimore, por pasqyrojnë aftësinë e nxënësve për të kuptuar, analizuar dhe përdorur informacionin në situata reale.
Veçanërisht shqetësues mbetet rezultati në lexim, pasi ai lidhet drejtpërdrejt me kompetencat gjuhësore, me kulturën e leximit dhe me aftësinë për të ndërtuar mendim kritik. Vështirësitë në të kuptuarin e tekstit ndikojnë jo vetëm në lëndën e gjuhës shqipe, por edhe në matematikë, shkencë dhe në të gjitha fushat e dijes. Në një epokë të dominuar nga informacioni i shpejtë, rrjetet sociale dhe inteligjenca artificiale, aftësia për të lexuar në mënyrë analitike dhe për të dalluar informacionin e besueshëm nga ai i pasaktë bëhet një kompetencë themelore qytetare.
Këto rezultate duhet të shërbejnë si një thirrje për reflektim për institucionet arsimore, universitetet, mësuesit, prindërit dhe politikëbërësit. Përmirësimi i arsimit nuk mund të kufizohet vetëm në ndryshime kurrikulare apo teknologjike, por kërkon forcimin e kulturës së leximit, zhvillimin profesional të vazhdueshëm të mësuesve dhe krijimin e një mjedisi ku gjuha, libri dhe dija të mbeten në qendër të procesit edukativ. Vetëm në këtë mënyrë mund të ndërtohen breza që zotërojnë jo vetëm njohuri, por edhe aftësinë për të menduar, analizuar dhe komunikuar në një shoqëri gjithnjë e më komplekse.
Historia e gjuhës shqipe dhe e arsimit shqiptar është ndërtuar mbi kontributet e shumë brezave studiuesish, pedagogësh dhe veprimtarësh të kulturës kombëtare. Nga Kostandin Kristoforidhi, Luigj Gurakuqi, Ndre Mjeda dhe Gjergj Fishta, te Aleksandër Xhuvani, Eqrem Çabej, Mahir Domi, Aleks Buda, Xhevat Lloshi, Seit Mancaku, Kolec Topalli, Mehmet Çeliku e shumë të tjerë, është krijuar një traditë e pasur studimore që ka mundësuar standardizimin, zhvillimin dhe pasurimin e shqipes. Kjo trashëgimi shkencore përbën një bazë të fortë për përballimin e sfidave të reja që sjell globalizimi, komunikimi digjital dhe ndikimi gjithnjë në rritje i gjuhëve ndërkombëtare në jetën e përditshme.
Në Ditën Evropiane të Gjuhëve, vëmendja jonë duhet të përqendrohet te cilësia e arsimit, te libri, te kultura e leximit dhe te zhvillimi i kompetencave gjuhësore që kërkon shekulli XXI. Njohja e anglishtes, frëngjishtes, italishtes dhe e gjuhëve të tjera evropiane është një pasuri e domosdoshme për brezat e rinj, por kjo nuk mund të realizohet pa një bazë të fortë në gjuhën shqipe. Ruajtja e standardit, pasurimi i leksikut, zhvillimi i mendimit kritik dhe edukimi gjuhësor mbeten detyra themelore të shkollës, universitetit dhe të gjithë institucioneve që mbajnë përgjegjësi për formimin e brezave të ardhshëm.
Bibliografia
Council of Europe. (2020). Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment – Companion Volume. Strasbourg: Council of Europe Publishing. ISBN 978-92-871-8621-8.
OECD. (2023). PISA 2022 Results (Volume I): The State of Learning and Equity in Education. Paris: OECD Publishing.
OECD. (2023). PISA 2022 Results – Country Note: Albania. Paris: OECD Publishing.
*Marsela Kala
Master i Shkencave në Gjuhë Shqipe
Studiuese e Gjuhësisë Shqiptare dhe Italiane.