Kali i Trojës është një nga simbolet më të njohura të mitologjisë greke, por çuditërisht ai nuk përmendet në Iliadën e Homerit. Historia e famshme e kalit prej druri, brenda të cilit u fshehën luftëtarët akeas për të hyrë në Trojë, nuk rrëfehet në këtë poemë, por në Iliou Persis (“Shkatërrimi i Trojës”), një poemë e humbur që i atribuohet poetit Arktin. Nga kjo vepër ka mbetur vetëm një përmbledhje.
Në Odisea, kali përmendet vetëm më vonë, kur një këngëtar kujton ngjarjen në prani të Odiseut.
Prej shekujsh studiuesit debatojnë se çfarë mund të ketë qenë në të vërtetë Kali i Trojës. Një teori sugjeron se ai nuk ishte një kalë prej druri, por një makinë rrethimi e përdorur për të shembur muret e qytetit. Dëshmitë arkeologjike tregojnë se makineri të tilla përdoreshin në Anadoll që në shekullin XIX para erës sonë.
Një tjetër hipotezë e lidh kalin me Poseidonin, perëndinë e detit dhe të tërmeteve. Sipas saj, rreth vitit 1260 para erës sonë një tërmet mund të ketë dëmtuar muret e qytetit të njohur nga arkeologët si Troja VIh, duke e bërë të mundur pushtimin e tij. Në këtë rast, “dhurata” e Poseidonit do të ishte kujtesa e mitizuar e një katastrofe natyrore.
Ka edhe studiues që mendojnë se kali ishte thjesht një simbol i gdhendur në një portë të qytetit, e cila u la qëllimisht e hapur nga një tradhtar trojan, ose një ofertë e madhe kushtuar një hyjnie, e lënë nga akeasit në breg për të siguruar një kthim të mbarë në atdhe pas fitores.
Megjithatë, arkeologët nuk e përjashtojnë plotësisht mundësinë që një objekt mashtrues të jetë ndërtuar realisht. Ai mund të mos ketë qenë një kalë gjigant me luftëtarë të fshehur brenda, por një statujë e zbrazët ose një objekt ceremonial i futur në qytet si trofe, ndërsa një ose disa luftëtarë hapën portat për ushtrinë akease.
Deri më sot nuk ekziston një përgjigje përfundimtare. Megjithatë, kërkimet arkeologjike po ndihmojnë gjithnjë e më shumë në ndarjen e fakteve historike nga legjenda, duke hedhur dritë mbi historinë që mund të fshihet pas një prej miteve më të famshme të lashtësisë.
