Last Updated on 07/10/2026 by EL
Nga Klevis Bakillari
Shqipëria nuk ka më nevojë për një skandal të ri për të kuptuar se diçka nuk shkon.Shqipëria e sotme duket sikur jeton në dy realitete. Në njërin, vendi ndërton kulla, resorte, aeroporte, hotele dhe projekte gjigante. Flitet për investime strategjike, turizëm, Europë, zhvillim dhe modernizim.
Në tjetrin, çdo javë publiku përballet me hetime, arrestime, tendera nën dyshim, pasuri të sekuestruara, dosje korrupsioni dhe marrëdhënie të dyshimta mes politikës, biznesit dhe njerëzve me pushtet.
Këto dy Shqipëri nuk janë të ndara.
Janë e njëjta Shqipëri.
Dhe pikërisht këtu qëndron problemi.
Republika është zhveshur.
Jo vetëm nga paratë.
Është zhveshur nga besimi.
Nga përgjegjësia.
Nga ideja se pushteti është një mandat i përkohshëm i qytetarit dhe jo një pronë që mund të përdoret për të ndërtuar karrierë, pasuri, lidhje dhe privilegje.
Kur skandali bëhet normalitet
Në Shqipëri kemi hyrë në një fazë të rrezikshme: skandali nuk na trondit më.
Një hetim i ri nuk është më lajm për më shumë se disa ditë. Një arrestim i një zyrtari të lartë prodhon tituj, debate televizive dhe rrjete sociale, pastaj vendi vazhdon sikur asgjë nuk ka ndodhur.
SPAK ka bërë hapa të rëndësishëm në hetimin e korrupsionit të nivelit të lartë. Sipas të dhënave të raportuara për vitin 2025, janë rritur procedimet për korrupsion dhe janë sekuestruar e konfiskuar rreth 45.4 milionë euro pasuri në kuadër të hetimeve financiare. Komisioni Europian gjithashtu ka vlerësuar progresin e institucioneve të posaçme kundër korrupsionit, ndërsa ka nënvizuar se prokurimet publike mbeten një sektor vulnerabël.
Por pyetja politike nuk është vetëm: Sa njerëz do të arrestohen?
Pyetja është: Pse sistemi prodhon vazhdimisht të njëjtin problem?
Sepse një republikë nuk shpëton vetëm duke ndëshkuar disa individë.
Shpëton kur krijon institucione që e bëjnë më të vështirë abuzimin me pushtetin.
Tenderi si laborator i pushtetit
Tenderi publik duhet të jetë një mekanizëm për t’i shërbyer qytetarit.
Në Shqipëri, tenderi është kthyer shpesh në një nga vendet ku përplasen paratë publike, interesat private dhe pushteti administrativ.
Vetë SPAK, në raportin e tij vjetor, e identifikon shkeljen e barazisë së pjesëmarrësve në tendera dhe ankande publike si një nga format e rëndësishme të abuzimit me fondet publike.
Këtu duhet ndalur.
Sepse një tender i dyshimtë nuk është thjesht një histori për një kompani që fiton.
Është një histori për shkollën që nuk ndërtohet.
Për rrugën që kushton më shumë se duhet.
Për spitalin që nuk merr pajisjet që duhet.
Për sipërmarrësin e vogël që kupton se tregu nuk është i hapur.
Dhe, mbi të gjitha, është një mesazh për qytetarin:
Nëse nuk ke lidhje, nuk ke pushtet.
Kjo është pikërisht ajo që një republikë demokratike duhet të luftojë.
Nga tenderat te “investitorët strategjikë”
Një tjetër fjalë që është përdorur shumë në Shqipërinë e viteve të fundit është: strategjik.
Investitor strategjik.
Projekt strategjik.
Investim strategjik.
Por fjala “strategjik” nuk duhet të jetë një pasaportë për të shmangur transparencën.
Çështja nuk është nëse Shqipëria ka nevojë për investime të mëdha. Sigurisht që ka.
Çështja është: Kush përfiton? Si merret vendimi? Kush kontrollon? Kush përgjigjet? Dhe a është interesi publik mbi interesin privat?
Raste të hetuara nga SPAK kanë sjellë pikërisht në vëmendje marrëdhëniet ndërmjet biznesit, institucioneve publike dhe individëve të cilësuar në momente të caktuara si “investitorë strategjikë”. Rasti i njohur si “Metamorfoza”, për shembull, ka përfshirë hetime mbi lidhje të pretenduara ndërmjet zyrtarëve, biznesit dhe krimit të organizuar.
Këto nuk janë arsye për të shpallur fajtor çdo investitor.
Janë arsye për të kërkuar më shumë transparencë.
Sepse në një demokraci të shëndetshme, investitori nuk ka nevojë për errësirë.
Ka nevojë për rregulla të qarta.
Dhe pastaj vjen spektakli
Ndërsa shteti përballet me pyetje serioze për korrupsionin, tenderat dhe pasuritë, publiku ushqehet çdo ditë edhe me një lloj tjetër skandali: historitë intime, marrëdhëniet personale, aferat erotike, mesazhet private dhe spektaklin e jetës së njerëzve të pushtetit,medias, biznesit, artit etj.
Nuk është problemi se njerëzit në politikë apo art, kanë jetë private.
Problemi fillon atëherë kur intimiteti përdoret si perde për të mos parë pushtetin e çdo lloji.
Kur politika kthehet në reality show, qytetari harron të pyesë:
Sa kushtoi kontrata?
Kush e fitoi tenderin?
Kush e firmosi?
Kush përfitoi?
Kush e kontrolloi?
Kush mban përgjegjësi?
Kjo është arsyeja pse skandalet personale mund të jenë spektakolare, por nuk duhet të bëhen qendra e debatit publik.
Sepse një demokraci nuk matet me atë se sa shumë dimë për shtratin e politikanit.
Matet me atë se sa shumë dimë për llogaritë e shtetit.
SPAK nuk është shpëtimtari i Republikës
Ka një keqkuptim tjetër të madh.
Sikur demokracia shqiptare të mund të shpëtohet vetëm nga SPAK.
Jo.
SPAK mund të hetojë.
Prokuroria mund të akuzojë.
Gjykata mund të vendosë.
Por asnjë institucion i drejtësisë nuk mund të zëvendësojë një kulturë politike demokratike.
Nëse çdo katër vjet ndryshojmë emrat, por jo mënyrën se si funksionon pushteti, atëherë kemi ndryshuar aktorët, jo sistemin.
Dhe kjo është arsyeja pse hetimet e SPAK duhet të shihen jo vetëm si histori arrestimesh, por si një pasqyrë e sistemit.
Ato na tregojnë se ku ka çarje.
Ku institucionet kanë dështuar.
Ku pushteti është përplasur me interesin publik.
Ku kontrolli demokratik ka qenë i pamjaftueshëm.
Republika nuk është qeveria
Kjo është ndoshta fjalia që Shqipëria duhet ta mësojë përsëri.
Republika nuk është qeveria.
Qeveritë vijnë dhe ikin.
Republika duhet të mbetet.
Partitë ndryshojnë.
Institucionet duhet të qëndrojnë.
Ministrat zëvendësohen.
Ligji duhet të mbetet.
Kryeministrat largohen.
Kontrolli mbi pushtetin duhet të mbetet.
Kur një parti fillon ta shohë shtetin si zgjatim të vetes, atëherë demokracia fillon të deformohet.
Kur administrata shihet si territor partie, kur institucionet varen nga vullneti politik dhe kur karriera publike lidhet më shumë me besnikërinë sesa me meritën, atëherë qytetari pushon së qeni sovran.
Bëhet spektator.
Dhe spektatori nuk qeveris.
Vetëm duartroket ose fishkëllehet.
Shqipëria ka nevojë për një klasë të re politike
Këtu qëndron pyetja më e vështirë.
Nëse sistemi politik është deformuar për kaq gjatë, nga do të dalë ndryshimi?
Ndoshta jo vetëm nga brenda.
Ndoshta një pjesë e rëndësishme e përgjigjes ndodhet jashtë Shqipërisë.
Jo sepse emigranti është automatikisht më i mirë.
Jo sepse të jetosh jashtë të bën automatikisht demokrat.
Por sepse miliona shqiptarë që jetojnë në Europë, Amerikë dhe vende të tjera kanë përjetuar institucione të ndryshme, standarde të tjera administrative, kultura të tjera të llogaridhënies dhe një marrëdhënie tjetër ndërmjet qytetarit dhe shtetit.
Kjo përvojë mund të jetë një kapital politik.
Diaspora nuk duhet parë vetëm si burim parash që dërgohen në Shqipëri.
Duhet parë edhe si burim dijesh, profesionistësh, institucionesh të njohura nga afër dhe njerëzish që mund të sjellin një kulturë tjetër të shërbimit publik.
Por kjo kërkon një kusht.
Ata që vijnë nga diaspora duhet të mos kopjojnë sistemin që gjejnë.
Nëse vijnë për të marrë pjesë në të njëjtin mekanizëm patronazhi, nuk kanë sjellë ndryshim.
Kanë sjellë vetëm fytyra të reja.
Armata e re nuk duhet të jetë një ushtri partie
Shqipërisë nuk i duhet një “ushtri” politike në kuptimin e bindjes ndaj një lideri.
I duhet një brez i ri njerëzish publikë që ta kuptojnë politikën si profesion të përkohshëm në shërbim të qytetarit.
Njerëz që nuk e matin suksesin me makinën, vilën apo numrin e tenderave të miqve.
Njerëz që nuk hyjnë në politikë për t’u bërë të pasur.
Njerëz që pranojnë transparencën e pasurisë.
Njerëz që nuk kanë frikë nga pyetjet.
Njerëz që mund të humbin një zgjedhje pa humbur dinjitetin.
Njerëz që mund të humbin një post pa humbur identitetin.
Dhe, mbi të gjitha, njerëz që e kuptojnë se shteti nuk është plaçkë e fituesit.
Është pronë institucionale e qytetarit.
Zgjimi demokratik
Ndoshta kjo është beteja e vërtetë që Shqipëria ka përpara.
Jo beteja e radhës mes dy flamujve partiakë.
Jo beteja për të zëvendësuar një pushtetar me një tjetër.
Por beteja për të rikthyer kuptimin e fjalës Republikë.
Një republikë ku investimi është transparent.
Ku tenderi kontrollohet.
Ku pasuria e zyrtarit shpjegohet.
Ku drejtësia nuk trembet nga pushteti.
Ku gazetari nuk trajtohet si armik.
Ku qytetari nuk duhet të njohë dikë në zyrë për të marrë atë që i takon.
Ku emigranti nuk kujtohet vetëm kur dërgon para ose kur votohet.
Dhe ku politika nuk është rruga më e shpejtë drejt pasurisë.
Ky zgjim nuk do të vijë nga një njeri i vetëm.
As nga një parti e vetme.
As nga një arrestim.
As nga një spektakël televiziv.
Ai mund të vijë vetëm nga një ndryshim i kulturës politike.
Dhe këtu diaspora mund të ketë një rol të veçantë: jo si shpëtimtare, por si një rezervë njerëzore, profesionale dhe qytetare që Shqipëria ende nuk e ka përdorur plotësisht.
Sepse Shqipëria nuk ka mungesë shqiptarësh.
Ka mungesë të institucioneve që t’i bëjnë bashkë shqiptarët e ndershëm.
Republika është zhveshur.
Por një republikë nuk ringrihet duke i ndërruar vetëm kostumin.
Duhet t’i rikthehet dinjiteti.
Dhe ndoshta kjo është sfida e gjeneratës së ardhshme:
Të mos vijë në politikë për të marrë shtetin.
Të vijë në politikë për t’ia kthyer shtetin qytetarit.