Pas gjashtë muajsh të përcaktuar nga lufta, një goditje e çmimeve të naftës dhe një tregti e ethshme e lidhur me inteligjencën artificiale, ekonomistët thonë se pjesa e mbetur e vitit varet nga një zinxhir rreziqesh të ndërlidhura, ku paqja e brishtë mes SHBA-së dhe Iranit është faktori kyç.
Sipas një analize të re nga Oxford Economics, gjysma e dytë e vitit mbështetet mbi një zinxhir delikat “dominosh” dhe fakti nëse marrëveshja e paqes mes SHBA-së dhe Iranit do të qëndrojë është elementi që përcakton se si do të bien të tjerat.
“Qëndrueshmëria e saj do të përcaktojë nëse ekonomia globale do të përfitojë nga një nxitje dezinflacioniste e udhëhequr nga energjia apo do të përballet me një goditje të dytë të çmimeve të naftës”, deklaroi në raport kryeekonomisti global Ryan Sweet, duke e quajtur marrëveshjen “domino” kyçe që do të përcaktojë nëse rreziqet e tjera do të përforcohen apo zbuten”.
Kompania e konsulencës pret që ekonomia globale të përshpejtohet, duke parashikuar një rritje të analizuar prej 3,1% në gjysmën e dytë, kundrejt një niveli të vlerësuar prej 1,6% në gjysmën e parë, e nxitur kryesisht nga nafta më e lirë, e cila do të ndikojë në të ardhurat e familjeve, megjithëse Sweet i vlerëson gjasat për arritjen e një marrëveshjeje të qëndrueshme si “baras me hedhjen e një monedhe”.
Nëse armëpushimi qëndron, Oxford Economics parashikon që nafta bruto Brent të kushtojë mesatarisht në nivelin e ulët të 70 dollarëve për fuçi, duke zbutur inflacionin dhe kushtet financiare në tregjet në zhvillim dhe në vlerësimet e kompanive teknologjike.
Nëse ai prishet, pasojat nuk do të kufizoheshin vetëm në tregun e naftës.
Në orët e para të së mërkurës, ushtria amerikane sulmoi Iranin pasi tha se Teherani kishte goditur tri anije në Ngushticën e Hormuzit. Irani u kundërpërgjigj me sulme që kishin në shënjestër Bahreinin dhe Kuvajtin. Shkëmbimi rajonal i zjarrit rriti rrezikun që marrëveshja e përkohshme për ndalimin e luftimeve në luftë të prishej. Megjithatë, shkëmbimi i zjarrit ndoqi një model sulmesh të ngjashme gjatë armëpushimit të brishtë të marrëveshjes dhe asnjëri vend nuk dha menjëherë sinjale se do të tërhiqej nga tryeza e negociatave.
Çmimet e naftës reaguan ndaj sulmeve duke u rritur me më shumë se 3% deri të mërkurën në mëngjes, ndërsa standardi ndërkombëtar Brent tregtohej mbi 76 dollarë për fuçi.
“Prishja e një marrëveshjeje paqeje nuk do të rriste vetëm çmimet e naftës, por gjithashtu do të shtonte presionin mbi zinxhirët e furnizimit të inteligjencës artificiale në Azi, do t’i detyronte bankat qendrore të mbanin një qëndrim agresiv, do të shtrëngonte kushtet financiare dhe mund të ndryshonte rezultatin e zgjedhjeve të mesmandatit në SHBA dhe të zgjedhjeve në Izrael […] efekti zinxhir zhvillohet shpejt”, deklaroi Sweet.
Një hedhje monedhe me një diferencë prej 20 dollarësh
Jo të gjithë e ndajnë parashikimin e Oxford Economics për çmimet e naftës.
Parashikimi i mesvitit i Morgan Stanley, i publikuar në maj, parashikonte që çmimi i naftës bruto të ngjitej sërish në rreth 90 dollarë për fuçi deri në fund të vitit, një diferencë prej rreth 20 dollarësh krahasuar me parashikimin e Oxford Economics, çka përfaqëson dy baste të ndryshme mbi të njëjtin proces paqeje.
Edhe Banka Botërore është më e kujdesshme, duke parashikuar që çmimi mesatar i naftës bruto Brent të jetë rreth 94 dollarë për fuçi këtë vit, ndërsa paralajmëron se rritja e PBB-së globale do të ngadalësohet në 2,5% në vitin 2026.
Duke reflektuar mbi mënyrën se si shkëmbimi i fundit i sulmeve po e vë në provë armëpushimin e brishtë, Sweet tha: “Trafiku përmes Ngushticës së Hormuzit është një tregues i mirë. Marrëveshja parashikonte rikthimin e plotë të trafikut përmes kësaj pike strategjike brenda 30 ditësh, duke e bërë mesin e korrikut afatin e parë të prerë”, shpjegoi ai.
“Një rikthim i qëndrueshëm deri në mesin e korrikut në 75% ose më shumë të nivelit të trafikut para luftës do t’i rriste gjasat që marrëveshja po qëndron, dhe anasjelltas”, përfundoi Sweet.
Treguesi tjetër, sipas tij, është nëse Irani do të aktivizojë zyrtarisht klauzolën e marrëveshjes për Libanin në lidhje me sulmet izraelite dhe nëse reagimi i tij do të jetë ushtarak apo retorik.
Tarifat, tregtia dhe inteligjenca artificiale
Tregtia është një tjetër rrezik që mund të ndryshojë perspektivën.
Tarifat amerikane sipas Seksionit 122 pritet të skadojnë më 24 korrik, por Uashingtoni ka përgatitur tashmë tarifa zëvendësuese sipas Seksionit 301. Oxford Economics pret që ndryshimet t’i çojnë normat efektive të tarifave në nivele më të larta nga fundi i korrikut, ndërsa SHBA-ja synon të ruajë të ardhura mujore nga tarifat prej 25 miliardë dollarësh (21,8 miliardë euro) deri në 30 miliardë dollarë (26,2 miliardë euro).
Edhe Evropa po mban një qëndrim më të ashpër. Komisioni Evropian ka hapur më shumë se 50 hetime për mbrojtjen tregtare ndaj Kinës, nga 17 një vit më parë, dhe planifikon të paraqesë një strategji më të gjerë për sigurinë ekonomike deri në shtator.
Këto tensione tregtare ndikojnë gjithashtu në hovin e inteligjencës artificiale, i cili ka nxitur tregjet financiare këtë vit.
Oxford Economics vëren se industria amerikane e inteligjencës artificiale varet në masë të madhe nga gjysmëpërçuesit dhe pajisjet e tjera të transportuara nga Azia Verilindore dhe Juglindore, rajonet që kanë më shumë për të humbur nga çdo ndërprerje e mëtejshme e mallrave që kalojnë përmes Ngushticës së Hormuzit.
Ndërkohë, Banka për Shlyerje Ndërkombëtare (BIS), organizata ombrellë e bankave qendrore, paralajmëroi se bumi i inteligjencës artificiale mbështetet gjithnjë e më shumë në një “financim qarkor” jo transparent mes prodhuesve të çipave, gjigantëve të shërbimeve cloud dhe laboratorëve të inteligjencës artificiale, si edhe në kredinë private me rregullim të lehtë, ku huadhënia për këtë sektor është katërfishuar në pesë vjet.
Drejtuesi i BIS-it për rajonin e Azisë dhe Paqësorit, Zhang Tao, paralajmëroi se varësia e sektorit nga financimi jobankar do të thotë se një rënie e inteligjencës artificiale mund të shkaktojë një korrigjim më të fortë dhe më të shpejtë sesa një krizë tradicionale bankare.
Sweet modeloi se si mund të dukej një përmbysje e tillë.
“Ne kemi krijuar një të ashtuquajtur skenar të kolapsit teknologjik, ku aksionet e kompanive teknologjike amerikane bien me 25% gjatë një viti”, tha ai për Euronews.
Sipas Sweet, një goditje e tillë do ta bënte ekonominë amerikane “të ndalonte pothuajse plotësisht”, duke u përhapur te eksportuesit e teknologjisë dhe te ndjeshmëria e investitorëve në mbarë botën, ndërsa rritja globale vitin e ardhshëm do të ishte 1,1 pikë përqindjeje më e ulët se skenari bazë i Oxford Economics.
Bankat qendrore, zgjedhjet dhe kalendari
Dominotë e fundit janë politika ekonomike dhe politika.
Oxford Economics pret që bankat kryesore qendrore të tregohen më të prirura drejt lehtësimit monetar nga sa parashikojnë aktualisht tregjet financiare, megjithëse ato mund ta ndryshojnë shpejt qëndrimin nëse trafiku përmes Ngushticës së Hormuzit dobësohet ose nëse çmimet e inputeve për inteligjencën artificiale sinjalizojnë presione në furnizim.
Prova më e afërt është vendimi i Rezervës Federale për normat e interesit, nën drejtimin e kryetarit Kevin Warsh, më vonë gjatë këtij muaji, pas raportit të dobët të qershorit për tregun e punës.
Më pas vijnë zgjedhjet e mesmandatit në SHBA në nëntor dhe zgjedhjet e përgjithshme në Izrael, që duhet të mbahen deri në fund të tetorit, të cilat mund të ndikojnë në procesin e paqes në Lindjen e Mesme. Në shtator, zgjedhjet në landët gjermane mund të vënë gjithashtu në provë koalicionin që mbështet politikën fiskale të Gjermanisë, një shtysë kyçe për ekonominë e eurozonës.
Oxford Economics evidenton gjithashtu mundësi reale për zhvillime pozitive, nga një produktivitet më i lartë i nxitur nga inteligjenca artificiale, te një ekonomi e Bashkimit Evropian që e përballoi tremujorin e dytë çuditërisht mirë.
Sipas Sweet, fakti nëse qëndrueshmëria e Evropës është reale do të shfaqet fillimisht në Gjermani dhe në të dhënat e kreditimit.
“Nëse kompanitë po e përballonin ngushtimin e marzheve të fitimit nga rritja e çmimeve të energjisë pa shkurtuar investimet dhe duke përdorur linjat e kreditit, kjo do ta përforconte argumentin se ritmi bazë i ekonomisë është më i mirë nga sa prisnim”, tha ai për Euronews, duke shtuar se një tkurrje e kreditimit bankar në eurozonë do të tregonte të kundërtën.
Është e rëndësishme të theksohet se devijimi tipik i parashikimeve të Oxford Economics është pothuajse një pikë e plotë përqindjeje dhe se intervali i pasigurisë rreth këtij vlerësimi në veçanti është më i gjerë se zakonisht./ Euronews-ad