Si duhet të merremi me partitë populiste ose ekstreme të krahut të djathtë? Kjo pyetje po bëhet në shumë vende evropiane. Në parim, ekzistojnë dy mundësi: t’i pranojmë ato ose të luftojmë kundër tyre.
Holanda: “muri mbrojtës” është i rëndësishëm, por nuk mjafton
Pse pësoi një humbje të tillë, u pyet Geert Wilders menjëherë pas publikimit të rezultateve të para të zgjedhjeve parlamentare në Holandë. Ky populist i krahut të djathtë e analizoi situatën në mënyrë të habitshme dhe hapur: “Mendoj se shumë njerëz menduan: Epo, nëse të gjitha partitë thonë se nuk do të bashkëpunojnë me të, atëherë ndoshta është më mirë t’ia japim votën tonë partisë që ka një shans për të qeverisur”.
Me fjalë të tjera: këtë herë i ashtuquajturi “muri mbrojtës” qëndroi – të gjitha partitë kryesore përjashtuan bashkëpunimin me Wilders. Dy vjet më parë, ishte ndryshe, dhe Wilders arriti një sukses spektakolar zgjedhor.
Por kjo tregoi edhe sa vijon: megjithëse në ato pak muaj ndërsa partia e tij ishte në pushtet, sipas mendimit të përgjithshëm, ai nuk arriti asgjë, kjo pothuajse nuk e dëmtoi. Ai humbi disa vende, por ai mbetet një nga forcat më të forta politike.
Austria: magjia që nuk funksionoi
Partia e Lirisë së Austrisë(FPÖ) nën udhëheqjen e Jörg Haider në vitet 1980 u konsiderua si partia e parë populiste e krahut të djathtë në Evropë. Partia Popullore Austriake (ÖVP), konservatore tradicionale, fillimisht ndoqi një politikë distancimi, por në vitet 2000 hyri në një koalicion me FPÖ për herë të parë.
Shpresa ishte që votuesit do të shihnin se as FPÖ nuk mund të bënte mrekulli. Por a funksionoi?
Është e vërtetë që FPÖ herë pas here ka humbur mbështetje, për shembull pas skandalit të korrupsionit “Ibiza”, por kjo nuk ka zgjatur kurrë shumë. “E shoh këtë si pyetjen kryesore: a funksionon përfshirja e krahut të djathtë si një mënyrë për t’i dobësuar dhe qetësuar ata”, thotë Sebastian Enskat, autor i një studimi të botuar së fundmi nga Fondacioni Konrad Adenauer mbi trajtimin e partive populiste të krahut të djathtë në Evropë.
Ai thekson: “Duhet thënë: ekziston ky efekt zhgënjimi – por ai është jetëshkurtër. Nëse shikoni se sa i madh ishte skandali “Ibiza”, është e habitshme se sa shpejt u rikuperua FPÖ dhe tani qëndron në mbi 35 përqind në sondazhe.”
Britania e Madhe: Efekti i kundërt
Në Britaninë e Madhe, partia e populistit të krahut të djathtë Nigel Farage kryeson aktualisht në të gjitha sondazhet. Kryeministri laburist Keir Starmer përgjigjet duke përvetësuar pjesërisht retorikën e së djathtës. Kështu, ai njoftoi se do të “i jepte fund eksperimentit të kufijve të hapur” dhe do të mbyllte “kapitullin e pandershëm” të emigracionit të paligjshëm.
Por kjo nuk e ka ndihmuar laburistin në sondazhe deri më tani, dhe Trentmann nuk beson se kjo do të ndryshojë: “Ne kemi statistika shumë të qarta që tregojnë se që nga fundi i viteve 1980, partitë konservatore dhe të qendrës në vendet evropiane kanë humbur vota nga krahu i djathtë kur janë afruar më shumë me të djathtën. Përpjekja për t’i hequr terren të djathtës në migracionin përmes politikave më të rrepta ka dhënë efekt të kundërt.”
Greqia dhe Spanja: Injorimi i së djathtës
Shembujt më të suksesshëm të qëndrimeve të krahut të djathtë që Enskat gjeti në studimin e tij janë Greqia dhe Spanja. “Sipas mendimit tim, të merresh vazhdimisht me populistët e krahut të djathtë është kundërproduktive – dhe është ndryshe në ato vende. Atje, partitë e qendrës së djathtë janë më të shqetësuara për veten e tyre – me menaxhimin e cilësisë, nëse janë në pushtet, por edhe me programin dhe inovacionet e tyre politike.”
Partitë atje në përgjithësi ndjekin rrugën e tyre dhe, në mënyrë figurative, i lënë mënjanë të djathtët. Nga ana tjetër, “debati aktual gjerman mbi pamjen e qyteteve” e ka vënë vazhdimisht AfD-në në qendër të vëmendjes për javë të tëra, paralajmëron Enskat./kb