Papritur, figura të nderuara që mendohej se ishin të paprekshme nga kompromisi i ulët janë ekspozuar – megjithëse disa kanë treguar se guximi moral është i mundur.
Agnès Poirier*
Në vitin 2016, shtëpia franceze e modës luksoze Hermès vendosi të tërhiqte një send që e kishte dhuruar për një ankand bamirësie pasi u duk se ishte blerë nga Jeffrey Epstein. Në një email të bërë publik në këtë paketë të re dokumentesh të Epstein-it këtë muaj, asistentja e tij thotë se dikush nga platforma e ankandit u kishte përcjellë se Hermès “nuk ndihej rehat” me Epstein-in si donator dhe se atij do t’i ktheheshin paratë. Është një kujtesë se institucionet – dhe njerëzit në krye të tyre – mund të njohin ende, kur duan, një vijë që nuk do ta kalojnë. Asnjë predikim, asnjë deklaratë për shtyp: vetëm një akt i qetë pastrimi moral që tani lexohet si një mësim elementar higjiene qytetare.
Franca po zbulon sa i rrallë ka qenë ky refleks brenda vendit. Grupi më i fundit i dosjeve të Epstein-it – email-e, memorandume dhe dokumente ligjore të publikuara nga Departamenti Amerikan i Drejtësisë – nuk zbulon një rrjet të fshehtë pedofil francez. Deri tani, i vetmi lidhje seksuale franceze e konfirmuar me Epstein-in mbetet Jean-Luc Brunel, agjenti i modës që vdiq në paraburgim në vitin 2022 ndërsa hetohej nën dyshimin për trafikim grash drejt Epstein-it. Në vend të kësaj, dokumentet e reja tregojnë se si Epstein u fut në disa pjesë të elitës politike dhe kulturore të vendit, duke ofruar avionë privatë, njohje dhe struktura offshore për njerëz të mësuar prej kohësh ta shihnin veten përtej çdo qortimi.
Në qendër të stuhisë franceze qëndron Jack Lang, tani 86 vjeç: ish-ministër socialist i kulturës nën François Mitterrand, arkitekt i Festës së Muzikës, dhe deri këtë javë president i Institut du monde arabe të financuar nga qeveria. Emri i tij shfaqet qindra herë në dokumente: darka, mesazhe, projekte filmike, festa ditëlindjesh dhe, mbi të gjitha, favore. Në një mesazh të vitit 2017, Lang e falënderon Epstein-in për “bujarinë e pafund” dhe më pas pyet nëse mund ta “abuzojë” sërish duke marrë hua një makinë me shofer për të marrë pjesë në një darkë ditëlindjeje të organizuar nga Aga Khan, 60 km nga Parisi. Është gjuha e oborrit, jo ajo e Republikës.
I përballur me korrespondencën, Lang ka kërkuar mirëbesim. Ai thotë se e takoi Epstein-in “rreth 15 vjet më parë” në një darkë të organizuar nga Woody Allen, se zakonisht nuk u kërkon miqve të tij dosjen penale dhe se “nuk dinte asgjë” për të kaluarën e financierit, edhe pse Epstein kishte vuajtur tashmë një dënim në Florida për vepra që përfshinin të mitur. Megjithatë, të premten në mbrëmje, i shtyrë nga Pallati Élysée, ai “propozoi” dorëheqjen nga Institut du monde arabe, pasi Zyra Kombëtare Financiare e Prokurorisë franceze (PNF) hapi një hetim paraprak për dyshime pastrimi të mashtrimit tatimor që e synon atë dhe vajzën e tij, Caroline.
Është pikërisht Caroline Lang që i jep çështjes dimensionin më bashkëkohor. Producente e njohur filmash dhe ish-drejtuese në Warner Bros në Francë, ajo bashkëthemeloi një kompani në Ishujt e Virgjër Amerikanë me Epstein-in në vitin 2016, e financuar tërësisht prej tij dhe që synonte, në dukje, tregtimin e veprave të artistëve të rinj francezë. Kjo strukturë nuk u deklarua tek autoritetet tatimore franceze. Dy ditë para vdekjes së Epstein-it në vitin 2019, ai e përmendi atë në testament si përfituese të 5 milionë dollarëve – një shumë për të cilën ajo këmbëngul se nuk kishte dijeni dhe që nuk e ka parë kurrë.
Në televizionin francez, Caroline Lang e përshkroi veten si “jashtëzakonisht naive”, foli për një “sponsor bujar” dhe “një mik, jo intim”, dhe theksoi se nuk përballet me akuza penale. Dosja kundër saj është fiskale dhe etike, jo seksuale. Ky dallim ka rëndësi – dhe njëkohësisht thellon shqetësimin. Ajo që trazon është rehati ndaj varësisë materiale nga një njeri, pasuria e të cilit ishte tashmë e pandarë nga abuzimi i dokumentuar.
Del në pah një tipar i njohur i jetës publike franceze: një kastë politiko-kulturore që ua transferon “miqve” koston e stilit të vet të jetesës. Për dekada, Jack Lang mishëroi madhështinë e së majtës kulturore. Dokumentet e Epstein-it e paraqesin gjithashtu si përdorues të rregullt të avionëve privatë dhe makinave me shofer, shpenzimet e të cilave paguheshin nga një njohje amerikane “e sjellshme, simpatike, bujare”. Vajza e Lang-ut e përditëson këtë model për epokën e shoqërive me përgjegjësi të kufizuar dhe parajsave fiskale.
Gjurmët e Epstein-it në demokracinë franceze lidhen më pak me shfrytëzimin seksual sesa me paranë dhe ndikimin politik. Në vitet 2018 dhe 2019, Steve Bannon, ish-strategu i Donald Trump-it, korrespondonte me Epstein-in për mënyrën se si të përforcoheshin financat e rënduara nga borxhet të partisë Tubimi Kombëtar të Marine Le Pen-it, e varur atëherë nga kredi të një banke ruse (nuk ka prova që Epstein të ketë dhënë ndonjëherë financim). Kjo korrespondencë e vendos partinë kryesore të së djathtës ekstreme franceze brenda një ekosistemi transatlantik ku financa private dhe përputhja ideologjike mjegullojnë kufijtë demokratikë.
Sikur për ta theksuar këtë, Kremlini ka shtuar tani një shtresë më të hapur armiqësore. Këtë javë, autoritetet franceze zbuluan një fushatë dezinformimi të lidhur me Rusinë që synonte të sajonte një lidhje mes Emmanuel Macron-it dhe Epstein-it, duke përdorur një faqe të rreme lajmesh, pamje të manipuluara të ekranit dhe përhapje masive në rrjetet sociale. Episodi tregon se si Epstein është bërë një lloj tretësi narrativ: një emër që lidhet lehtësisht me këdo që një shtet armiqësor dëshiron ta diskreditojë.
Franca nuk është e vetme. Korrespondenca të sikletshme po dalin në dritë edhe në Londër, Romë dhe Uashington. Por në Francë kjo çështje shpon një vetë-imazh të vjetër: atë të një republike të mbajtur bashkë nga kultura, institucionet madhështore dhe figurat e nderuara të së majtës, të supozuara të paprekshme nga kompromisi i ndyrë. Familja Lang nuk mundi të refuzonte një fluturim falas, një strukturë offshore apo një trashëgimi të premtuar. Hermès ia doli me një email të shkurtër dhe një kartë krediti të rimbursuar. Guximi moral nuk garantohet nga posti, statusi apo kultura – ai zgjidhet, një email, një vendim në çdo herë.
*Agnès Poirier është komentatore politike, shkrimtare dhe kritike për shtypin britanik, amerikan dhe europian.
Përgatiti për botim: L.Veizi