Islami nuk është një bllok i vetëm, por një mozaik rrymash teologjike. Nga malet e Iranitshiit deri te shkretëtirat e Arabia Saudite sunite dhe wahabite, besimi mysliman është ndërthurur gjatë shekujve me kultura dhe tradita lokale.
Shpesh terma si Xhihad, Kalifat, apo dallimi mes sunitëve dhe shiitëve krijojnë konfuzion ose lidhen vetëm me lajmet dhe fundamentalizmin (si p.sh ISIS). Në realitet, pas këtyre termave fshihet një histori mijëravjeçare e mbushur me spiritualitet dhe me struktura fetare që ndryshojnë nga një vend në tjetrin. Kuptimi i këtyre nuancave është hapi i parë për të kuptuar kompleksitetin e Lindjes së Mesme dhe të botës myslimane sot.
Rreth 80% e besimtarëve myslimanë janë sunitë, të cilët e konsiderojnë veten si mbrojtësit e vetëm të ortodoksisë islame dhe të traditës autentike të Muhamedit. Për këtë arsye ata shpesh i konsiderojnë shiitët si të devijuar nga doktrina.
Shiitët përbëjnë një pakicë që dallon në disa aspekte teologjike dhe juridike dhe janë të përqendruar kryesisht në Iran dhe Irak. Bashkëjetesa mes këtyre dy rrymave ka qenë shpesh e vështirë dhe në jetën e besimtarëve ndikojnë edhe ndarjet e tjera doktrinare brenda tyre.
Islami sunit
Është dega kryesore e islamit dhe përfshin rreth 85% të myslimanëve në botë. Sunitët pranojnë vlefshmërinë e Sunës (traditat dhe zakonet e transmetuara nga profeti) dhe e konsiderojnë veten trashëgimtarë të interpretimit të drejtë të Kurani.
Islami shiit
Është dega kryesore minoritare e islamit. Dominon në Iran dhe Irak, por ka prani të madhe edhe në Liban dhe Jemen.
Shiitët besojnë se pasardhësit e familjes së Muhamedit kanë një autoritet të veçantë shpirtëror dhe politik mbi komunitetin mysliman. Ndryshe nga sunitët, ata kanë një kler më të strukturuar, të udhëhequr nga Ajatollahët.
Islami Vehabist
Një degë minoritare e Islamit Sunit, është një nga degët më konservatore. Bazohet në një interpretim të rreptë të Kuranit dhe ndër parimet e saj ka rizbulimin e kanuneve origjinale të Islamit. Sot, është dominues në të gjithë rajonin e Gjirit Persik dhe në Arabinë Saudite (besimi i familjes sunduese), ku dënimi me vdekje përcaktohet dhe zbatohet për të gjitha rastet e mbuluara nga ligji i Sheriatit. Këto përfshijnë homoseksualitetin, magjinë e supozuar, tradhtinë bashkëshortore dhe heqjen dorë nga feja islame.
Doktrina Hanefi, nga ana tjetër, e pranishme në Egjipt, nënkontinentin Indian, Azinë Qendrore, Afganistan, Turqi dhe Siri, është më liberale dhe njihet gjithashtu për ndalimin vetëm të pijeve alkoolike të nxjerra nga fermentimi i rrushit dhe hurmave. Megjithatë, ajo vendos kufizime në kërkesën e një gruaje për divorc, duke e miratuar atë vetëm nëse burri ka “një ves që e bën të pamundur marrëdhënien seksuale”.
Megjithatë, burri ka fuqi të pakufizuar për t’u divorcuar nga gruaja e tij.
Çfarë është Xhihadi?
Fjalë për fjalë do të thotë “përpjekje”, që do të thotë “në rrugën e Zotit”, pra një angazhim për vetëpërmirësimin e besimtarit. Do të thotë mbrojtja dhe përhapja e vlerave të dikujt, jo domosdoshmërisht përmes dhunës.
Çfarë është një kalifat islamik?
Një sistem qeverisjeje që daton që nga shekulli i 7-të, i miratuar nga Islami i hershëm. Ai synon të përfaqësojë unitetin politik dhe shpirtëror të myslimanëve, por shumë udhëheqës islamikë kanë argumentuar se është i paligjshëm dhe bie ndesh me doktrinën fetare.