Nga Leonard Veizi
Në psikanalizë ekziston një mekanizëm i njohur si zhvendosja. Kur një e vërtetë është shumë e rëndë për t’u përballuar, mendja nuk e zhduk. E zhvendos. E çon ankthin, konfliktin apo agresivitetin drejt një objekti tjetër, më të largët, më të sigurt për t’u urryer dhe përfolur.
Kur këtë nocion e përdorim për të lexuar sjelljen e një shoqërie, nuk kemi të bëjmë me një diagnozë, por me një metaforë të dobishme. Dhe Shqipëria sot ofron plot raste për ta provuar.
Ne nuk e zhdukim skandalin. E zhvendosim.
Ish-vila e Enver Hoxhës u përfshi nga flakët gjatë një proteste opozitare. Sipas raportimeve, drejt godinës u hodhën dhjetëra molotovë ndërsa brenda ndodheshin artistë dhe pjesëtarë të stafit. Brenda pak orësh, vendi u nda sërish në dy llogore historike: njëra pa një relike të diktaturës që duhej goditur, tjetra një akt vandalizmi. Vila u kthye në skenë dhe armik.
Sepse një armik i vdekur është gjithmonë më i sigurt se një problem i gjallë.
Në një skenë tjetër, shumë më afër, zhvendosja bëhet edhe më e dukshme. Në qendër të debatit publik kanë qenë komunikimet mes ish-drejtoreshës së SHISH-it, Vlora Hyseni, dhe biznesmenit Ergys Agasi. Sipas raportimeve mbi hetimin, bëhet fjalë për qindra komunikime dhe dyshime për përcjellje të informacionit të klasifikuar; ndaj saj është caktuar masa e arrestit në shtëpi, ndërsa çështja mbetet objekt hetimi.
Në këtë histori janë shfaqur edhe diskutime politike për “fikjen e radarëve”. Këtu duhet dallimi thelbësor mes faktit të hetuar, pretendimit politik dhe verdiktit përfundimtar.
Dhe çfarë bën publiku? Në vend që të merret me thelbin – çfarë informacioni doli nga një institucion shtetëror dhe a u cenua siguria – merret me pjesën rozë: kush me kë foli, kush kujt i shkroi.
Sekreti shtetëror kthehet në telenovelë.
Pastaj, në ekran del një tjetër. Në fund të shtatorit dhe fillim të tetorit 2026, mediat raportuan publikimin e videove intime ku pretendohet se shfaqet kompozitori Adrian Hila. Policia ka nisur hetime për publikimin dhe shpërndarjen e tyre.
Dhe tema ndryshon: nga informacioni i klasifikuar te dhoma e gjumit. Nga siguria kombëtare te trupi i tjetrit.
Një video intime nuk kërkon analizë. Kërkon një klikim. Dhe këtu publiku nuk është më vetëm konsumator, bëhet pjesë e prodhimit: njëri shpërndan, tjetri komenton, i treti dënon moralisht.
Gustave Le Bon, te “Psikologjia e turmës”, shkruante për impulsivitetin dhe sugjestionueshmërinë e turmës. Shumë teza të tij sot nuk merren si shkencë e përfunduar, por ideja se turma reagon më shumë ndaj emocionit dhe imazhit sesa ndaj arsyetimit të ftohtë, mbetet e dobishme për të kuptuar spektaklin e rrjeteve sociale.
Dhe ndërkohë, tema kryesore largohet ngadalë nga tavolina. Nuk censurohet. Nuk ndalohet. Thjesht zhvendoset.
Kjo është ndoshta forma më moderne e harresës: jo të të detyrojnë të mos mendosh, por të të japin aq shumë gjëra për të parë, sa të mos kesh më kohë të mendosh.