Më 13 tetor 1943, Qeveria e re italiane, e drejtuar nga Marshalli Pietro Badoglio, i shpalli luftë Gjermanisë naziste, duke kaluar përfundimisht në anën e Fuqive Aleate.
Ky akt shënoi një pikë kthese historike në Luftën e Dytë Botërore, pasi Italia, që deri atëherë kishte qenë një nga tre shtetet e Boshtit (bashkë me Gjermaninë dhe Japoninë), ndryshoi aleancë dhe u rreshtua kundër ish-partnerit të saj ushtarak.
Konteksti: Rënia e fashizmit dhe armëpushimi
Në korrik të vitit 1943, pas disfatave të mëdha të ushtrisë italiane në Afrikën e Veriut dhe në Sicili, si dhe pas zbarkimit të forcave anglo-amerikane në jug të Italisë, Këshilli i Madh Fashist rrëzoi Benito Musolinin nga pushteti.
Më 25 korrik 1943, mbreti Viktor Emanueli III ngarkoi Marshallin Pietro Badoglio me formimin e një qeverie të re, që zyrtarisht shpalli se “lufta do të vazhdonte”, por në fshehtësi nisi negociatat me Aleatët për një armëpushim.
Ky armëpushim u nënshkrua më 3 shtator 1943 në qytetin Kasarno (Cassibile) në Siçili, dhe u bë publik më 8 shtator 1943.
Pas kësaj, ushtria italiane u shpërbë, ndërsa vendi u përfshi nga kaos dhe pasiguri: një pjesë e trupave iu dorëzua aleatëve, një pjesë u kap nga gjermanët, e të tjerë u bashkuan me forcat e rezistencës.
Pushtimi gjerman dhe ndarja e Italisë
Në reagim ndaj tradhtisë së aleatit të deridjeshëm, Hitleri urdhëroi menjëherë operacionin “Achse”, që parashikonte pushtimin e Italisë nga trupat gjermane.
Brenda pak ditësh, Wehrmachti pushtoi Italinë veriore dhe qendrore, duke çliruar Musalinin nga arresti dhe duke e vendosur në krye të një qeverie kukull në Republikën Sociale Italiane (në Salò, pranë Liqenit Garda).
Kështu, Italia u nda në dy pjesë:
Jugun, nën kontrollin e qeverisë së Badoglios dhe trupave aleate;
Veriun, nën pushtimin gjerman dhe nën administrimin e fashistëve të rinj të Musolinit.
Shpallja e luftës ndaj Gjermanisë
Për të dëshmuar besnikërinë ndaj aleatëve dhe për të fituar statusin e një “fuqie bashkëluftëtare”, më 13 tetor 1943, qeveria e Badoglios i shpalli luftë zyrtarisht Gjermanisë naziste.
Nga ky moment, ushtria italiane e Jugut mori pjesë aktivisht në veprimet ushtarake përkrah aleatëve, ndërsa mijëra italianë iu bashkuan lëvizjeve të rezistencës kundër gjermanëve në veri.
Pasojat
Lufta civile italiane (1943–1945) mori përmasa të ashpra, me përplasje mes forcave partizane dhe fashistëve të Salòs.
Mijëra italianë u arrestuan, deportuan ose ekzekutuan nga gjermanët gjatë pushtimit.
Me hyrjen e aleatëve në Romë (qershor 1944) dhe përfundimisht në Milano (prill 1945), Italia u çlirua plotësisht, duke i dhënë fund regjimit fashist dhe pjesëmarrjes së vendit në anën e Boshtit.
Përgatiti: L.Veizi