Beteja më e përgjakshme e shpërbërjes së Jugosllavisë
Në nëntor të vitit 1991, pas 87 ditësh rrethimi të pandërprerë, qyteti kroat i Vukovar-it ra nën kontrollin e Ushtrisë Popullore Jugosllave (UPJ) dhe forcave paramilitare serbe. Ky moment shënoi një nga kapitujt më dramatikë dhe më të errët të Luftës së Kroacisë, duke e kthyer Vukovarin në simbol të qëndresës dhe tragjedisë njerëzore.
Rrethimi, i nisur në gusht 1991, u zhvillua me intensitet të jashtëzakonshëm, me bombardime të përditshme dhe beteja rrugë pas rruge në një qytet që gradualisht mbeti thuajse tërësisht i shkatërruar.
Bilanci i betejës – një luftë që i kushtoi shtrenjtë të dy palëve
Beteja e Vukovar-it ishte një nga përplasjet më të përgjakshme të konflikteve jugosllave. Gjatë rrethimit:
880 ushtarë kroatë u vranë duke mbrojtur qytetin deri në momentin e fundit.
Rreth 1300 ushtarë dhe paramilitarë serbë humbën jetën në përpjekjet për ta marrë qytetin.
Mbi një qytet me më pak se 45 mijë banorë, intensiteti i luftimeve dhe numri i të vrarëve e bënë këtë betejë një nga më të rëndat e shpërbërjes së ish-Jugosllavisë.
Pas pushtimit: spastrim etnik dhe krime lufte
Pas rënies së Vukovar-it, forcat paramilitare serbe – veçanërisht grupet e udhëhequra nga Željko Ražnatović, i njohur si Arkani – nisën menjëherë spastrimin etnik ndaj civilëve kroatë.
Dhjetëra, e sipas disa burimeve qindra të tjerë, u masakruan, u zhdukën ose u deportuan me dhunë. Një nga krimet më të rënda lidhet me masakrën e spitalit të Vukovar-it, ku pacientë dhe personel mjekësor u ekzekutuan dhe u hodhën në varre masive.
Këto akte u klasifikuan më vonë si krime lufte dhe u hetuan nga Gjykata Ndërkombëtare për ish-Jugosllavinë.
Rimarrja e qytetit – një kthim i vonuar, por i pashmangshëm
Vukovari u qëndroi forcave serbe për muaj të tërë edhe pas rënies së tij. Vetëm në vitin 1998, pas marrëveshjeve ndërkombëtare dhe administrimit të përkohshëm të OKB-së, Kroacia arriti të rikthente kontrollin e plotë mbi qytetin.
Edhe sot, Vukovari mbetet një vend i mbushur me plagë fizike dhe emocionale. Shumë familje vazhdojnë të kërkojnë të zhdukurit e tyre, ndërsa ndërtesat e shpuara nga predhat dhe memorialet mbajnë gjallë kujtesën e tragjedisë.
Një nga betejat më të egra të ish-Jugosllavisë
Beteja e Vukovar-it mbetet një prej përplasjeve më të ashpra dhe më të rëndësishme të luftërave të Ballkanit në vitet ’90. Ajo tregoi brutalitetin e konfliktit, forcën e rezistencës kroate dhe pasojat shkatërruese të nacionalizmave të zhbëra nga kontrolli.
Rënia e Vukovar-it dhe krimet e kryera pas saj shënuan një pikë kthese në opinionin ndërkombëtar, duke e vendosur krizën jugosllave në vëmendjen e botës dhe duke theksuar urgjencën e një zgjidhjeje diplomatike për një luftë që vetëm sa po fillonte.
Përgatiti: L.Veizi