Last Updated on 31/12/2025 by Leonard
Përgatiti: Leonard Veizi
“Kur një pemë e madhe rrëzohet në pyll, heshtja që pason është më e rëndë se zhurma e rënies. Viti 2025 nuk ishte thjesht një rrotullim i radhës i akrepave mbi kalendar; ai ishte një rrebesh që këputi vargun e fundit të artë të një gjenerate që na mësoi si të ëndërrojmë. Sot, skena shqiptare ngjan me një teatër pas shfaqjes: dritat janë fikur, karriget janë bosh, dhe në ajër ka mbetur vetëm pluhuri i yjeve që u shuan.”..
…Viti 2025 do të gdhendet në analet e historisë sonë si “Viti i Humbjeve të Mëdha”. Brenda pak muajsh, Shqipëria u përball me një zbrazëti që nuk mund të mbushet me asgjë tjetër veçse me kujtimin e tyre. Nuk ikën thjesht njerëz; ikën epoka, u mbyllën arkiva të gjallë të kulturës dhe u shuan zëra që kishin shoqëruar gëzimet dhe dhimbjet tona për më shumë se gjysmë shekulli.
Prilli
Më 3 prill, pikërisht kur pranvera po çelte, u mbyll përgjithmonë sytë Margarita Xhepa. Në moshën 93-vjeçare, vetëm një ditë pas ditëlindjes, iku ajo që ishte “Zonja e Madhe” e Teatrit Kombëtar.
Margarita nuk ishte thjesht një aktore; ajo ishte modeli i fisnikërisë shqiptare në skenë. Me mbi 150 role, ajo i dha fytyrë vuajtjes, dashurisë dhe qëndresës së gruas shqiptare. Ikja e saj shënon fundin e epokës së artë të aktrimit klasik, ku fjala shqipe kishte peshën e gurit dhe tingullin e kristalit.
Maji
Maji solli dy goditje të njëpasnjëshme që prekën mendjen dhe imazhin tonë kombëtar.
-Artan Lame (23 Maj): Historiani që e ktheu trashëgiminë në kauzë. Lame nuk ishte thjesht një zyrtar apo publicist; ai ishte “shqetësimi” ynë i bukur për çdo gur, dekoratë apo dokument që rrezikonte harresën. Mungesa e tij lë një boshllëk në debatin mbi atë se kush jemi dhe çfarë duhet të ruajmë.
-Piro Milkani (24 Maj): Kolosi i objektivit. Si regjisor dhe kineast, Milkani ishte njeriu që i dha dritë filmit shqiptar. Nga “Tana” te “Trishtimi i zonjës Shnajder”, ai diti të kapte shpirtin njerëzor mes ideologjisë dhe artit të pastër. Me të, kinemaja jonë humbi një nga arkitektët e saj kryesorë.
Qershori
Vera nuk solli dritë, por hije të reja.
Leka Bungo (11 Qershor): Regjisori që diti të bashkonte humorin me dramën, skenën me ekranin. Bungo ishte mjeshtri i komunikimit me masat, njeriu që e njihte pulsionin e publikut dhe që la pas një stil të pangatërrueshëm regjisorial.
Korriku
Violeta Sekuj (23 Korrik): Në moshën 94-vjeçare, Sekuj iku si një zonjë e vërtetë e skenës. Ajo përfaqësonte atë brez aktorësh që e shihnin teatrin si tempull, ku disiplina dhe talenti shkriheshin në një.
Gushti
Naun Shundi (28 Gusht): Aktori dhe dramaturgu që luftoi deri në fund me një dinjitet të jashtëzakonshëm. Shundi ishte një artist i gjithanshëm; ai shkroi, drejtoi dhe interpretoi, duke sjellë në skenë një ndjeshmëri moderne që do t’i mungojë shumë teatrit bashkëkohor.
Artur Zheji: Gazetari që e ktheu analizën në filozofi. Zheji nuk ishte thjesht një zë në media; ai ishte një mendimtar poliedrik që nxiste debatin dhe nuk kënaqej kurrë me sipërfaqësoren. Me ikjen e tij, ekrani shqiptar humbi një nga oratorët e tij më të spikatur.
Shtatori
Ky muaj ishte ndoshta më i rëndi, duke marrë me vete tre emra që përcaktuan kufijtë e artit shqiptar.
Dhimitër Anagnosti (1 Shtator): Mjeshtri i madh i dritëhijeve. Regjisori i “Lulëkuqeve mbi mure” dhe “Përrallë nga e kaluara” ishte poeti i imazhit. Filmat e tij nuk janë thjesht kinema; janë piktura lëvizëse që kanë edukuar shijen estetike të gjithë kombit.
Enver Petrovci (22 Shtator): Figura që bashkoi Prishtinën me Tiranën. Petrovci ishte aktori i përmasave ballkanike dhe evropiane, një rebel i bukur i skenës që frymëzoi breza të tërë studentësh.
Luiza Çako (29 Shtator): Sopranoja që i dha zë shpirtit shqiptar në skenat lirike. Një humbje e madhe për muzikën klasike, duke lënë pas një heshtje ku dikur dridhej një zë hyjnor.
Nëntori
Viti u mbyll me një notë të lartë dhimbjeje dhe pabesueshmërie.
–Shpat Kasapi (26 Nëntor): Ndarja nga jeta në moshën 40-vjeçare ishte një goditje për të gjithë. Ai përfaqësonte energjinë e muzikës pop dhe dashurinë e një brezi të ri që u rrit me këngët e tij. Ikja e tij e parakohshme na kujtoi se sa e brishtë është jeta, edhe kur ajo shkëlqen nën dritat e prozhektorëve.
Epilog
Viti 2025 ikën duke na lënë pas një hartë të grisur kulturore. Trashëgimia e tyre është tashmë pasuri e përbashkët — një testament i shkruar me celuloid, me nota muzikore, me fjalë të peshuara dhe me emocione që nuk do të vdesin kurrë.