Nga Leonard Veizi
Të vizitosh Vlorën nuk është thjesht një udhëtim gjeografik; është një pelegrinazh në zemrën e vetëekzistencës së shtetit shqiptar. Është e pamundur të shkelësh në sheshin qendror dhe të mos ndjesh drithërimën e historisë, e cila nuk rri e shkruar në libra, por duket sikur merr frymë dhe klith me çdo fllad që vjen nga bashkimi i Adriatikut me Jonin. Aty, në atë tokë, historia nuk ka mbetur e ftohtë, por është shndërruar në një energji të gjallë.
Akti sublim
28 Nëntori i vitit 1912 është akti më thelbësor, më sublim në sagën moderne të popullit shqiptar. Është dita kur zinxhirët e robërisë 500-vjeçare u këputën. Ky çast nuk ishte rastësi; ishte kurorëzimi i shekujve të tërë përpjekjesh të përgjakshme, flijimesh të heshtura dhe ëndrrash të lirisë, të cilat më në fund gjetën shprehjen e tyre hyjnore.
Në këtë ditë solemne, sytë e kombit, kudo që ndodhen, drejtohen nga Vlora. Aty, Ismail Qemali, me mençurinë e një arkitekti të kombit dhe vizionin e një profeti, bëri gjestin që ndryshoi historinë: ai ngriti Flamurin Kuq e Zi. Ishte një gjest që jo vetëm i dha fund sundimit otoman, por themeloi me gjak dhe vulë shtetin shqiptar.
Këtu nis filli i besëlidhjes së ripërtërirë me identitetin kombëtar, një përkujtues se liria është një flijim i vazhdueshëm dhe një vizion i madh që kërkon kurajë të pathyeshme për t’u jetësuar.
Zërat e përfaqësimit
Në atë çast kritik, Vlora u kthye në epiqendrën e bashkimit. Delegatët që mbërritën në qytet, shpesh duke rrezikuar jetën, përfaqësonin thelbin e Shqipërisë së copëtuar. Ata nuk ishin vetëm njerëz të shquar, por zëra të kombit.
Ismail Qemali ishte figura qendrore, kryetari i Kuvendit dhe kryeministri i parë. Ai solli me vete përvojën e gjatë diplomatike dhe kurajën e një burrështetasi që guxoi të shpallte lirinë përballë rrezikut ballkanik.
Luigj Gurakuqi ishte nënshkruesi i parë dhe një nga figurat kyçe të Rilindjes Kombëtare. Ai përfaqësonte frymën e arsimuar dhe idealin e pastër të kombëtarizmit, duke ndarë me Qemalin barrën dhe vizionin.
Delegatët e qarqeve, krerët e krahinave të Veriut, si dhe përfaqësuesit e Jugut, secili me firmën e tij, vulosën aktin më të rëndësishëm.
Në dhomat e asaj shtëpie të thjeshtë u bë e qartë se Pavarësia ishte një vendim i marrë unanimisht, i lindur nga thellësia e shpirtit të shqiptarëve të bashkuar.
Këta burra bënë më shumë sesa thjesht nënshkrimin e një dokumenti; ata sfiduan fuqitë e mëdha dhe tronditën themelet të një perandorie të vjetër, duke i dhënë botës lajmin e rilindjes së shtetit shqiptar.
Monumenti
Monumenti i Pavarësisë në Vlorë, vepër madhështore e skulptorëve Muntaz Dhrami, Kristaq Rama dhe Shaban Hadëri, i përuruar në vitin 1972, nuk është thjesht 17 metra bronz; është një piedestal i pavdekshmërisë që qëndron si kujtesë e gjallë e themelit tonë.
Në zemër të këtij kompozimi qëndron figura monumentale dhe madhështore e Ismail Qemalit. Ai nuk është vetëm kryetari i parë i shtetit, por mishërimi i vullnetit kombëtar. Me Flamurin Dykrerësh të hapur në dorë, ai simbolizon kurajën titanike të një populli, vizionin politik që shpërtheu errësirën dhe hapin e guximshëm drejt dritës së lirisë kombëtare.
Tanimë, në çdo 28 Nëntor, Monumenti i Pavarësisë shndërrohet në një epitaf krenarie.