Përgatiti: Leonard Veizi
Më 29 korrik 1926 u shënua një nga çastet më të rëndësishme në historinë diplomatike të shtetit shqiptar. Në Paris, ambasadorët e Fuqive të Mëdha ratifikuan Protokollin e Firences, një dokument i nënshkruar një vit më parë, më 27 janar 1925, i cili përcaktonte në mënyrë përfundimtare vijën kufitare të Shqipërisë. Me këtë akt diplomatik u mbyll zyrtarisht një proces i gjatë dhe i vështirë që kishte filluar që nga shpallja e pavarësisë së vendit në vitin 1912.
Kur Shqipëria shpalli pavarësinë më 28 nëntor 1912, kufijtë e saj nuk ishin ende të përcaktuar. Fati territorial i shtetit të ri u vendos fillimisht në Konferencën e Ambasadorëve në Londër, – që u zhvillua mes viteve 1912–1913, – ku Fuqitë e Mëdha njohën ekzistencën e Shqipërisë, por njëkohësisht lanë jashtë kufijve të saj shumë territore të banuara nga shqiptarë, si Kosova, Çamëria dhe pjesë që sot janë në Maqedoninë e Veriut. Kufijtë e rinj mbetën objekt mosmarrëveshjesh, ndërsa Lufta e Parë Botërore dhe pushtimet e njëpasnjëshme e ndërlikuan edhe më tej situatën.
Pas përfundimit të luftës, çështja shqiptare u rikthye në tryezat diplomatike evropiane. Shqipëria arriti të ruante ekzistencën e saj si shtet falë një sërë zhvillimesh politike dhe diplomatike, përfshirë pranimin në Lidhjen e Kombeve në vitin 1920. Megjithatë, vijat kufitare në terren vazhdonin të ishin të paqarta në disa zona dhe shpesh bëheshin burim incidentesh me shtetet fqinje.
Për t’i dhënë fund kësaj pasigurie, një komision ndërkombëtar kreu matjet dhe verifikimet në terren. Puna e tij u kurorëzua me Protokollin e Firences të vitit 1925, i cili përcaktoi me hollësi vijën kufitare ndërmjet Shqipërisë, Greqisë dhe Mbretërisë Serbo-Kroato-Sllovene që u shndërua më pas në Jugosllavi. Ratifikimi i këtij dokumenti në Paris, më 29 korrik 1926, i dha atij fuqi të plotë juridike në planin ndërkombëtar.
Dokumenti u nënshkrua dhe u miratua nga pesë Fuqitë e Mëdha të kohës – Franca, Britania e Madhe, Italia, Japonia dhe Bashkimi Sovjetik – si edhe nga vetë Shqipëria, Greqia dhe Jugosllavia. Më pas ai u regjistrua zyrtarisht në Lidhjen e Kombeve, duke fituar statusin e një marrëveshjeje ndërkombëtare të detyrueshme.
Për shtetin shqiptar, kjo ishte një fitore e rëndësishme diplomatike. Për herë të parë, kufijtë e vendit gëzonin njohje të plotë ndërkombëtare dhe mbroheshin nga një akt juridik i regjistruar në organizatën më të lartë ndërkombëtare të kohës. Kjo i dha Shqipërisë një bazë më të fortë për të mbrojtur sovranitetin dhe integritetin territorial në arenën ndërkombëtare.
Megjithatë, ratifikimi nuk i dha fund mosmarrëveshjeve politike. Në praktikë, marrëdhëniet me fqinjët mbetën të tensionuara. Në jug vazhduan debatet për çështjen e minoriteteve dhe pretendimet greke mbi të ashtuquajturin “Vorio-Epir”, ndërsa në veri dhe verilindje mbetën të hapura plagët e ndarjes së trojeve shqiptare, pasi Kosova dhe territore të tjera me shumicë shqiptare kishin mbetur jashtë kufijve të shtetit shqiptar.
Edhe pse kufijtë e vitit 1926 u njohën ndërkombëtarisht, historia tregoi se Ballkani do të vazhdonte të përjetonte trazira dhe ndryshime të mëdha politike gjatë gjithë shekullit XX. Megjithatë, akti i ratifikimit të Protokollit të Firences mbetet një nga gurët themelorë të shtetësisë shqiptare, sepse ai vulosi juridikisht kufijtë e Shqipërisë dhe i dha fund një procesi diplomatik që kishte zgjatur më shumë se një dekadë, që nga shpallja e pavarësisë.