Në mbrëmjen e 30 marsit 1980, një nga katastrofat më të mëdha industriale në historinë e naftës tronditi Detin e Veriut. Platforma gjysmë-lundruese Alexander Kielland, e përdorur si bazë banimi për naftëtarët, u përmbys papritur, duke marrë me vete jetën e 123 burrave.
Një qytet mbi ujë
Platforma shërbente si një “hotel lundrues” për punëtorët që operonin në fushën e naftës Ekofisk, një nga zonat më të rëndësishme të nxjerrjes së naftës në Evropë, rreth 235 milje në lindje të brigjeve të Skocisë.
Në bord ndodheshin 208 persona – kryesisht norvegjezë, por edhe britanikë dhe amerikanë. Kushtet e jetesës ishin relativisht komode për kohën: dhoma gjumi, të organizuara mensa, dhe kuzhina, sallë rekreacioni dhe kafene, madje edhe një kinema e vogël
Ishte një rutinë e zakonshme e jetës në det të hapur, ku puna e rëndë alternohej me momente pushimi.
Sekondat që ndryshuan gjithçka
Rreth orës 18:30, shumë nga punëtorët ishin mbledhur në sallën e kinemasë duke parë një film. Jashtë, Deti i Veriut mbetej i ashpër – dallgët dhe era ishin pjesë e përditshme e jetës atje, dhe askush nuk e konsideronte situatën të jashtëzakonshme.
Por në një moment të vetëm, një zhurmë e fortë metalike theu qetësinë.
Një nga pesë këmbët gjigante që mbanin strukturën pësoi një dështim fatal. Platforma u anua me shpejtësi, dhe brenda pak minutash, ajo u përmbys pothuajse plotësisht.
Shumë prej punëtorëve nuk arritën as të kuptonin se çfarë po ndodhte. Disa mbetën të bllokuar brenda kabinave. Të tjerë nuk patën kohë të vishnin jelekët e shpëtimit. Shumë u hodhën në ujërat e akullta, ku temperaturat ishin vdekjeprurëse. Një betejë e pamundur për shpëtim
Menjëherë pas alarmit, nisi një operacion i madh shpëtimi. Helikopterë dhe anije nga Norvegjia dhe Mbretëria e Bashkuar u nisën drejt vendngjarjes.
Por natyra nuk ishte në anën e tyre.
Erërat e forta, dallgët e larta dhe errësira e mbrëmjes e bënë ndërhyrjen jashtëzakonisht të vështirë. Për shumë prej atyre që ranë në ujë, hipotermia erdhi brenda pak minutash.
Nga 208 persona në bord, vetëm 89 mbijetuan.
123 të tjerë humbën jetën – shumica e tyre nga mbytja dhe i ftohti ekstrem.
Hetimi: një çarje fatale
Hetimet e mëvonshme zbuluan një të vërtetë tronditëse: katastrofa nuk ishte shkaktuar nga një dallgë e jashtëzakonshme, por nga një defekt strukturor i padukshëm.
Në një nga këmbët mbajtëse të platformës ekzistonte një çarje e vogël metalike, e cila nuk ishte zbuluar gjatë inspektimeve. Me kalimin e kohës dhe nën presionin e vazhdueshëm të detit, ajo u zgjerua deri në pikën e thyerjes.
Kur struktura dështoi, efekti zinxhir ishte i menjëhershëm dhe i pakthyeshëm.
Një paralajmërim që nuk mjaftoi
Tragjedia e “Alexander Kielland” ndryshoi përfundimisht standardet e sigurisë në industrinë e naftës në det të hapur. U rritën kontrollet teknike, u përmirësuan sistemet e evakuimit dhe u rishikuan procedurat emergjente.
Megjithatë, vetëm tetë vjet më vonë, Deti i Veriut do të përjetonte një tjetër katastrofë: shpërthimin në platformën Piper Alpha, ku humbën jetën 167 punëtorë.
Epilogu
Ngjarja e 30 marsit 1980 mbetet një kujtesë e dhimbshme e brishtësisë së teknologjisë përballë natyrës dhe gabimeve njerëzore. Në atë mbrëmje, një strukturë e projektuar për të sfiduar detin, u dorëzua brenda minutash – duke kthyer një rutinë të zakonshme në një tragjedi kolektive.
Përgatiti: L.Veizi