Last Updated on 07/09/2025 by adminfjala
Më 7 shtator 1901, Rebelimi i Boksierëve në Kinë përfundoi zyrtarisht me nënshkrimin e një marrëveshjeje të njohur si Protokolli i Boksierëve (ose Protokolli i Pekinit). Kjo marrëveshje u firmos midis Perandorisë Kineze Qing dhe një alianse ndërkombëtare prej 8 fuqish të huaja, të cilat kishin ndërhyrë ushtarakisht për të shtypur rebelimin.
Çfarë ishte Rebelimi i Boksierëve?
Rebelimi i Boksierëve (1899–1901) ishte një kryengritje nacionaliste dhe anti-perëndimore, e udhëhequr nga një shoqatë sekrete kineze e quajtur “Yihequan” (Dora e Drejtësisë dhe e Harmonisë), të cilët u njohën nga të huajt si “Boksierët” për shkak të stërvitjeve të tyre luftarake (ngjashme me artet marciale).
Rebelët kundërshtonin:
Praninë dhe ndikimin perëndimor në Kinë (misionarë të krishterë, tregtarë, ushtarë).
Të krishterët kinezë, të cilët konsideroheshin bashkëpunëtorë të të huajve.
Dynastinë Qing, e cila perceptohej si e dobët përballë ndikimit të jashtëm.
Zhvillimi i rebelimit
Në fillim, rebelimi ishte i përqendruar në zonat rurale të veriut të Kinës, por u përhap me shpejtësi.
Në qershor 1900, Boksierët, me mbështetjen e heshtur të perandoreshës Cixi, hynë në Pekin dhe rrethuan lagjen diplomatike, ku jetonin përfaqësuesit e fuqive të huaja.
Kjo ngjarje njihet si Rrethimi i Legatave të Huaja dhe zgjati për 55 ditë.
Për t’u mbrojtur dhe për të shpëtuar përfaqësuesit e tyre diplomatikë, tetë fuqi të huaja – Britania, Franca, Gjermania, Italia, Japonia, Rusia, SHBA dhe Austro-Hungaria – formuan një aleancë ushtarake dhe dërguan trupa në Kinë.
Ndërhyrja e fuqive të huaja
Më 14 gusht 1900, forcat aleate pushtuan Pekinin dhe shkatërruan kryengritësit.
Pas marrjes së qytetit, u raportuan plaçkitje dhe masakra, sidomos nga trupat ruse dhe gjermane.
Rebelët u shtypën brutalisht, ndërsa Perandoresha Cixi u detyrua të arratisej nga kryeqyteti.
Protokolli i Boksierëve (1901)
Pas shtypjes së rebelimit, u zhvilluan negociata midis dynastisë Qing dhe aleatëve ndërkombëtarë, të cilat përfunduan me nënshkrimin e Protokollit të Boksierëve më 7 shtator 1901.
Kushtet kryesore të protokollit:
Dënimi i rebelëve:
Qeveria kineze u detyrua të ndëshkonte të gjithë udhëheqësit e rebelimit dhe zyrtarët që e mbështetën.
Shumë prej tyre u ekzekutuan ose internuan.
Dëmshpërblime:
Kina duhej të paguante 450 milionë tael argjendi (rreth 330 milionë dollarë të kohës) për të kompensuar dëmet e fuqive të huaja – me interesa për 39 vjet.
Prani ushtarake e huaj:
Lejohej vendosja e trupave të përhershme të huaja në rrugët strategjike midis Pekinit dhe bregdetit.
Ndalimi i importit të armëve:
Kina nuk mund të importonte armë për një periudhë të caktuar.
Ngritja e memorialëve:
Kina duhej të ngrinte monumente për diplomatët dhe të krishterët e vrarë gjatë rebelimit.
Kërkim falje zyrtare:
Qeveria kineze duhej të kërkonte falje zyrtarisht për vrasjen e ambasadorëve dhe sulmet kundër të huajve.
Pasojat për Kinën
Humbje e sovranitetit: Kina humbi edhe më shumë kontroll mbi territorin dhe politikën e saj të jashtme.
Dobësimi i dinastisë Qing: Rebelimi dhe pasojat e tij ekspozuan dobësinë e perandorisë, duke nxitur rritjen e ndjenjave revolucionare.
Rritje e nacionalizmit: Përulja ndaj fuqive të huaja nxiti zemërimin popullor dhe përgatiti terrenin për Revolucionin Xhinhai (1911), që rrëzoi dinastinë Qing dhe përfundoi sundimin imperial në Kinë.
Përforcimi i ndikimit perëndimor dhe japonez në Kinë, si përmes pranishmërisë ushtarake, ashtu edhe përmes ekonomisë.
Rëndësia historike
Protokolli i Boksierëve ishte një nga traktatet më shumëposhtëse dhe të ashpra që Kina ishte detyruar të nënshkruante gjatë epokës së traktateve të padrejta.
Ai simbolizon kulmin e përuljes kineze ndaj fuqive të jashtme në fillim të shekullit XX.
Rebelimi dhe protokolli që e mbylli atë janë pika kyçe në kuptimin e ngritjes së nacionalizmit kinez dhe fillimit të fundit të sistemit tradicional imperial.
Përgatiti: L.Veizi