Mëngjesi i 1 shkurtit 1974 nisi si çdo ditë tjetër pune në qendrën e zhurmshme të São Paulos. Në orën 8:50, në katet e poshtme të grataçelës “Edifício Joelma”, një ndërtesë moderne 25-katëshe e ndërtuar vetëm pak vite më parë, shpërtheu një zjarr që do të shndërrohej brenda pak minutash në një nga katastrofat urbane më të rënda në historinë e Brazilit.
Shkaku i zjarrit ishte një defekt elektrik në një kondicioner në katin e 12-të. Flakët u përhapën me shpejtësi për shkak të materialeve tepër të djegshme të përdorura në mobilimin e zyrave, ndërsa ndërtesa nuk kishte as sistem automatik shuarjeje, as dalje emergjente të përshtatshme. Rreth 15 minuta pas shpërthimit të zjarrit, një banor i një godine fqinje njoftoi Departamentin e Zjarrfikësve të São Paulos.
Njësitë e para mbërritën vetëm pesë minuta më vonë, por situata kishte dalë tashmë jashtë kontrollit. Flakët, të ushqyera nga korridoret e ngushta dhe shkallët që vepronin si oxhaqe vertikale, u ngjitën me shpejtësi deri në katin e 15-të, ku përkohësisht u ndalën për shkak të mungesës së materialeve të tjera të djegshme. Megjithatë, tymi i dendur dhe temperaturat ekstreme bënë që katet e sipërme të shndërroheshin në kurthe vdekjeje.
Rreth 300 persona arritën të evakuoheshin duke përdorur ashensorët – një veprim jashtë çdo protokolli sigurie, por i diktuar nga paniku dhe mungesa e alternativave. Shumë të tjerë mbetën të bllokuar. Me kalimin e minutave, qindra njerëz u ngjitën drejt tarracës së godinës, me shpresën se helikopterët do t’i shpëtonin. Pamjet dramatike të njerëzve të rrethuar nga flakët, që valëvitnin rrobat ose hidhnin letra për të tërhequr vëmendjen, u bënë simbol i tragjedisë.
Por shpëtimi nga ajri ishte pothuajse i pamundur. Nxehtësia e madhe krijonte rryma të rrezikshme ajri, ndërsa tymi i zi e bënte të pamundur uljen e sigurt të helikopterëve. Disa persona, të pushtuar nga dëshpërimi, u hodhën nga lartësitë marramendëse, duke humbur jetën para syve të turmës së mbledhur poshtë.
Pas rreth dy orësh luftë me flakët, zjarrfikësit arritën ta vinin zjarrin nën kontroll. Operacionet e kërkim-shpëtimit vazhduan për orë të tëra. Kur ndërtesa u kontrollua plotësisht, bilanci ishte tronditës: 179 të vdekur dhe qindra të plagosur. Shumica e viktimave kishin humbur jetën nga asfiksia, ndërsa të tjerë nga djegiet ose rëniet fatale.
Tragjedia e “Joelma”-s shkaktoi një shok të thellë në shoqërinë braziliane. Hetimet nxorën në pah mangësi të rënda në standardet e sigurisë së ndërtesave të larta dhe mungesën e rregulloreve të forta kundër zjarrit. Si pasojë, Brazili ndërmori reforma të rëndësishme në kodet e ndërtimit, duke e kthyer këtë tragjedi në një pikë kthese për sigurinë urbane.
Sot, zjarri i “Joelma”-s mbetet një kujtesë e dhimbshme e çmimit që paguhet kur moderniteti ndërtohet pa masa mbrojtëse. Një datë e zezë në historinë e São Paulos, ku flakët jo vetëm dogjën një ndërtesë, por ekspozuan brishtësinë e jetës njerëzore përballë neglizhencës dhe kaosit.
Përgatiti: L.Veizi