Nga Leonard Veizi
Në këtë botë ku gjithçka ka një etiketë – nga buka në furrë te nderi në parlament, nga fjala në studio televizive te dashuria në rrjetet sociale – ka një pyetje që nuk duhet të na lërë kurrë të flemë rehat:
A ka njeriu një çmim?
Nëse përgjigja është “po”, atëherë ne nuk jetojmë më në një shoqëri, por në një treg skllevërish modern. Ku gjithçka shitet. Ku gjithçka blihet. Dhe ku humnera nuk ka fund.
Nëse përgjigja është “jo”, atëherë ende ka shpresë. Atëherë busulla morale ende punon. Dhe dinjiteti nuk është fjalë muzeu.
Çmimi si zinxhir i padukshëm
Në çastin që njeriu pranon t’i vendosë vetes një çmim, ai nuk është më njeri. Ai bëhet mall.
Hyn në ankandin e shpirtit. Dhe në atë ankand nuk ka nevojë të bërtasësh “shitet”. Mjafton një vështrim, një heshtje e blerë, një firmë e hedhur aty ku nuk duhej.
Kush ka fuqinë – financiare, politike, mediatike – mund të blejë gjithçka prej tij: trupin, fjalën, votën, heshtjen. Sidomos heshtjen.
Nga ai çast, njeriu nuk është më individ. Është produkt në vitrinën e turpit. Një hije që lëviz mes njerëzve të gjallë. Një qen i lidhur me zinxhirin e padukshëm të përfitimit, që tund bishtin për një copë pushtet, për një favor, për një leje ndërtimi, për një vend në listë, për një fotografi me Shefin.
Çmimi është zinxhiri më i rëndë që ka shpikur njerëzimi, sepse nuk e sheh. Nuk e dëgjon. Por të mban të lidhur.
Kush pranon të ketë një çmim, ka dorëzuar lirinë pa luftë. Njeriu i blerë nuk ëndërron më. Nuk guxon më. Nuk flet me zërin e vet. Ai përsërit. Ai ekzekuton. Ai justifikon. Ai është i gjallë në trup, por i vdekur në shpirt.
Korrupsioni si tregti e shpirtit
Mos e ngatërroni këtë me varfërinë. Shitja e shpirtit nuk ndodh vetëm për bukë.
Shitja më e lirë është ajo e stomakut. Shitja më e shtrenjtë dhe më e ndyrë është ajo e etjes për pushtet.
Në tregun e madh të ndërgjegjeve, monedha nuk është më leku apo euro. Monedha është turpi i fshehur dhe favori i blerë. Është ftesa në banketin e hipokrizisë, ku ulen të gjithë ata që kanë mësuar të duartrokasin edhe kur duart duhet t’i kenë grusht.
Shitësi i vetvetes shpesh nuk është i uritur. Është i etur. I etur për ndikim, për një karrige më lart, për një emër në gazetë, për një vulë që i jep pushtet mbi të tjerët.
Por kush ha nga ajo tryezë, nuk ngopet kurrë. Barku mbushet, xhepi fryhet, por shpirti zbrazet. Dhe sa më shumë zbrazet, aq më shumë kërkon të mbushet me të njëjtën helm. Derisa njeriu shkatërrohet nga brenda, i plotë në pasuri dhe i falimentuar në njerëzillëk.
Ky është korrupsioni i vërtetë: jo vetëm vjedhja e parave publike, por vjedhja e njeriut nga vetja.
Rreziku më i madh: Kur shitja bëhet normale
Tragjedia nuk është që një njeri shitet. Tragjedia është kur shoqëria fillon ta quajë shitjen “zgjuarsi”.
Kur pandershmëria shpërblehet me promovim, kur servilizmi quhet “realizëm”, kur dinjiteti trajtohet si luks naiv që “nuk të ushqen”, atëherë kemi kaluar vijën e kuqe.
Aty ku njerëzit blihen me një vend pune për djalin, me një legalizim, me një tender të vogël, me një premtim elektoral, aty rrënohet gjithçka: besimi te ligji, besimi te drejtësia, besimi te tjetri.
Lind një shoqëri ku meritokracia vdes përditë. Ku nuk fiton më i miri, por më i binduri. Ku nuk ngjitet më i zoti, por më i shituri. Ku mbijeton vetëm cinizmi.
Dhe një komb që pranon të jetë i “tregtueshëm” për mbijetesë, në të vërtetë ka zgjedhur të vdesë ngadalë. Sepse i ka shitur shpirtin për të mbajtur trupin.
Të mos kesh çmim – Forma më e lartë e lirisë
Dhe megjithatë, ka ende njerëz që nuk kanë çmim.
Të mos kesh çmim nuk është kokëfortësi. Është liri. Është forma më sublime e dinjitetit njerëzor. Është arti i të qëndruarit drejt në një botë që përkulet çdo ditë përpara tundimit. Është luksi i atyre që kanë kuptuar se varfëria me nder është më e pasur se pasuria me turp.
Të mos kesh çmim do të thotë:
-Të kesh një heshtje që nuk blihet për të mbuluar padrejtësinë.
-Të kesh një fjalë që nuk shitet për një përfitim të vogël personal.
-Të kesh një “jo” që vlen më shumë se një mijë “po” të blera.
Njeriu i vërtetë nuk ka çmim. Ai ka vlerë.
Ai ka dritë, ka shpirt, ka nder, ka integritet. Dhe këto nuk peshohen me para.
Sepse kur këto shiten, blerësi në fakt nuk ka blerë asgjë. Ka marrë lëvozhgën. Thelbi është zhdukur. Ka blerë një kostum bosh, një emër pa njeri brenda.
Në fund të kësaj tregtie të madhe ku po kthehet bota, mbetet vetëm një e vërtetë e patundur, si një gur varri mbi ndërgjegjen tonë kolektive:
Kush i vë vetes një çmim, mund të duket i gjallë për të tjerët, por për veten e tij ka kohë që ka vdekur.