17 tetor 1979 – Oslo, Norvegji
Nga Leonard Veizi
Më 17 tetor 1979, Komiteti Norvegjez i Nobelit njoftoi se Çmimi Nobel për Paqe i jepej Nënë Terezës, murgeshës me origjinë shqiptare që prej vitesh punonte në Kalkuta të Indisë me të varfrit, të sëmurët dhe njerëzit e braktisur. Vendimi e nxori veprimtarinë e saj humanitare në qendër të vëmendjes ndërkombëtare, në një kohë kur marrëdhëniet mes fuqive të mëdha vazhdonin të përcaktoheshin nga rivaliteti i Luftës së Ftohtë.
Nuk ishte një çmim për një marrëveshje diplomatike apo për ndërmjetësim mes palëve në konflikt. Vlerësimi lidhej me punën e përditshme të një gruaje që kishte zgjedhur t’u shërbente njerëzve më të pambrojtur. Nga lagjet e varfra të Kalkutës, veprimtaria e saj kishte marrë përmasa ndërkombëtare, duke e kthyer Nënë Terezën në një nga figurat më të njohura të humanizmit të kohës.
Në tribunën e Oslos
Më 10 dhjetor 1979, në Bashkinë e Oslos, Nënë Tereza mori zyrtarisht Çmimin Nobel për Paqe. E veshur me sarin e bardhë me shirita blu, veshja karakteristike e Misionareve të Bamirësisë, ajo u paraqit në ceremoninë ku nderoheshin figura që kishin dhënë kontribut në shërbim të paqes.
Pas emrit që tashmë njihej në mbarë botën qëndronte Gonxhe Bojaxhiu, e lindur më 26 gusht 1910 në Shkup, në një familje shqiptare. Në moshë të re, ajo u largua nga vendlindja për t’iu kushtuar jetës fetare. Më pas shkoi në Indi, ku themeloi Misionaret e Bamirësisë, urdhërin që do ta përqendronte veprimtarinë te të varfrit, të sëmurët dhe njerëzit pa përkrahje.
Çmimi Nobel e bëri këtë veprimtari edhe më të dukshme. Në ceremoninë e Oslos, Nënë Tereza nuk ishte thjesht përfaqësuese e një urdhri fetar. Ajo ishte bërë simbol i një pune që zhvillohej larg tryezave diplomatike, por që prekte një problem të përbashkët për shoqëritë e pasura dhe të varfra: mënyrën se si trajtohen njerëzit që mbeten jashtë vëmendjes së të tjerëve.
Fjalimi dhe darka që nuk u shtrua
Një nga hollësitë më të përmendura të ceremonisë së vitit 1979 lidhet me vendimin e Nënë Terezës për të mos zhvilluar banketin tradicional të Nobelit. Ajo kërkoi që paratë e parashikuara për darkën të përdoreshin për të ndihmuar të varfrit. Sipas rrëfimeve të kohës, shuma prej rreth 6.000 dollarësh do të shkonte për njerëzit në nevojë në Kalkuta.
Ky veprim përputhej me mënyrën se si ajo e shihte çmimin: jo si një shpërblim personal, por si një mundësi për të tërhequr vëmendjen te njerëzit për të cilët punonte. Në vend të një darke festive, ajo zgjodhi të vinte në plan të parë nevojat e atyre që nuk kishin mundësi të siguronin as ushqimin e përditshëm.
Në fjalimin e pranimit, Nënë Tereza foli për varfërinë, vetminë dhe mungesën e dashurisë. Ajo e lidhi paqen me marrëdhëniet mes njerëzve dhe me përgjegjësinë që nis brenda familjes. Në vend që ta kufizonte paqen te marrëveshjet mes shteteve, e paraqiti atë edhe si rezultat të mënyrës se si njerëzit sillen me njëri-tjetrin.
Një pjesë e fjalimit të saj iu kushtua fëmijëve të palindur dhe kundërshtimit të abortit, çështje që zinin vend qendror në bindjet e saj fetare. Ajo tha: “Nuk mund të ketë paqe, nëse ne e trajtojmë fëmijën e palindur si të padëshiruar.” Ky qëndrim ishte pjesë e mesazhit moral që përcolli në Oslo dhe pasqyronte bindjet e saj katolike.
Nënë Tereza foli gjithashtu për jetën familjare dhe për nevojën që njerëzit të mos e shihnin dhunën si rrugë drejt paqes. Për të, dashuria dhe kujdesi për tjetrin nuk ishin ide abstrakte, por veprime që duhej të nisnin në shtëpi dhe të vazhdonin në shoqëri.
Çmimi dhe puna që vazhdoi
Çmimi Nobel për Paqe i vitit 1979 shënoi një moment të rëndësishëm në njohjen ndërkombëtare të Nënë Terezës. Ai i dha më shumë vëmendje veprimtarisë së Misionareve të Bamirësisë dhe e bëri emrin e saj edhe më të pranishëm në debatet për varfërinë dhe përgjegjësinë ndaj njerëzve të pambrojtur.
Megjithatë, çmimi nuk e ndryshoi drejtimin e punës së saj. Misioni vazhdoi në terren, mes njerëzve që kishin nevojë për kujdes, ushqim dhe strehim. Vëmendja e shtypit dhe ceremonitë ndërkombëtare nuk e zëvendësuan punën e përditshme, për të cilën ajo ishte bërë e njohur.
Për shqiptarët, çmimi kishte edhe një domethënie të veçantë: në qendër të vëmendjes botërore ishte një grua e lindur në Shkup, Gonxhe Bojaxhiu, e cila e kishte kaluar pjesën më të madhe të jetës në Indi. Origjina e saj shqiptare dhe veprimtaria e zhvilluar larg vendlindjes e bënë figurën e saj pjesë të kujtesës publike shqiptare.
Më 17 tetor 1979 u shpall vendimi i Nobelit; ceremonia u mbajt më 10 dhjetor. Mes këtyre dy datave qëndronte një vlerësim ndërkombëtar për një jetë të përkushtuar ndaj të varfërve. Për Nënë Terezën, rëndësia e çmimit nuk qëndronte vetëm te nderimi që merrte, por edhe te mundësia që vëmendja e botës të kthehej sërish nga njerëzit që, në shumicën e rasteve, mbeteshin pa zë.
