Më 23 tetor 2002, në Moskë, ndodhi një nga sulmet më të tmerrshme terroriste në historinë moderne të Rusisë, i njohur gjerësisht si “kriza e pengjeve të teatrit në Moskë” ose “sulmi në Teatrin Dubrovka”.
Gjatë mbrëmjes, 40 deri në 50 militantë çeçenë të armatosur, përfshirë edhe disa gra të njohura si “vejusha të zeza”, hynë me forcë në ndërtesën e Teatrit Dubrovka, ku po shfaqej muzikalja popullore Nord-Ost.
Në sallë ndodheshin rreth 850 spektatorë dhe aktorë, të cilët u morën peng. Të armatosurit kërkonin tërheqjen e trupave ruse nga Çeçenia dhe përfundimin e Luftës së Dytë Ruso-Çeçene, e cila po zhvillohej që prej vitit 1999.
Rrethimi dhe negociatat
Për tre ditë rresht, forcat speciale ruse rrethuan ndërtesën dhe zhvilluan negociata të ndërlikuara me rrëmbyesit, duke u përpjekur të shpëtonin pengjet. Ndërkohë, militantët kishin vendosur eksplozivë nëpër sallë dhe kishin kërcënuar se do ta hidhnin në erë teatrin në rast se kërkesat e tyre nuk plotësoheshin.
Negociatat u zhvilluan me ndihmën e disa figurave publike, si përfaqësues humanitarë dhe deputetë të Dumës Ruse, por situata mbeti e tensionuar dhe pa kompromis.
Ndërhyrja e forcave speciale
Në orët e para të 26 tetorit 2002, pas 57 orësh rrethimi, autoritetet ruse vendosën të ndërhyjnë. Forcat speciale (FSB dhe Spetsnaz) përdorën një gaz narkotik të panjohur, i cili u pompuan në sistemin e ventilimit të ndërtesës për të neutralizuar terroristët.
Ndërhyrja përfundoi me vrasjen e të gjithë rrëmbyesve dhe shpëtimin e shumicës së pengjeve. Megjithatë, përdorimi i gazit rezultoi fatal për shumë nga pengjet: shumë prej tyre u mbytën ose vdiqën nga helmimi dhe mungesa e ndihmës mjekësore në kohë.
Bilanci tragjik
Në total, rreth 170 persona humbën jetën, përfshirë nëntë shtetas të huaj. Disa burime jozyrtare flasin për deri në 204 viktima, shumica e të cilëve vdiqën jo nga armët, por nga efektet e gazit kimik.
Të gjitha militantët çeçenë u vranë gjatë operacionit, dhe ngjarja tronditi opinionin publik rus dhe ndërkombëtar.
Pasojat dhe polemikat
Qeveria ruse e cilësoi operacionin një sukses kundër terrorizmit, duke theksuar se pa ndërhyrje mund të kishte pasur edhe më shumë viktima. Megjithatë, organizatat ndërkombëtare për të drejtat e njeriut dhe shumë familjarë të viktimave kritikuan ashpër fshehtësinë mbi përbërjen e gazit, mungesën e transparencës dhe mospërgatitjen e mjekëve për t’u përballur me pasojat e tij.
Kriza e Teatrit Dubrovka mbetet një nga ngjarjet më të dhimbshme dhe më të debatueshme të Luftës së Dytë Ruso-Çeçene, si dhe një moment kyç në politikën ruse të sigurisë dhe antiterrorizmit.
Përgatiti: L.Veizi