Përgatiti: Leonard Veizi
Pas rënies së Perandorisë Osmane, e cila doli e shkatërruar nga Lufta e Parë Botërore, Turqia lindi si një shtet i ri nga rrënojat e saj. Shpallja e Republikës më 29 tetor 1923 shënoi jo vetëm fundin e një epoke perandorake, por fillimin e një revolucioni kombëtar të udhëhequr nga Mustafa Kemal Ataturku, arkitekti i Turqisë moderne.
Nga shkatërrimi te pavarësia
Traktati i Sèvres (1920) parashikonte copëtimin e territoreve osmane mes fuqive aleate, duke kërcënuar vetë ekzistencën e kombit turk. Në këtë klimë dëshpëruese, Mustafa Kemal nisi Luftën Turke për Pavarësi (1919–1922), duke organizuar rezistencën kombëtare nga Ankara, larg kontrollit të huaj në Stamboll.
Fitorja ndaj forcave greke dhe njohja ndërkombëtare e kufijve të rinj me Traktatin e Lozanës (24 korrik 1923) siguroi sovranitetin e plotë të Turqisë së re.
Roli arkitekt i Ataturkut
Me shpalljen e Republikës, Ataturku u zgjodh presidenti i parë, duke i dhënë fund sulltanatit shekullor dhe duke vendosur parimin e sovranitetit popullor. Zhvendosja e kryeqytetit në Ankara simbolizoi shkëputjen nga e kaluara perandorake dhe orientimin drejt një shteti të bazuar në identitet kombëtar e modernizim.
Reformat që ndërtuan shtetin modern
Ataturku e udhëhoqi vendin përmes një sërë reformash rrënjësore të përmbledhura në “Gjashtë Shigjetat e Kemalizmit”: Republikanizmi, Laicizmi, Kombëtarizmi, Populizmi, Etatizmi dhe Revolucionarizmi.
Heqja e Kalifatit (1924), miratimi i Ligjit Civil perëndimor, reforma e alfabetit (1928) dhe të drejtat politike të grave (1930–1934) shënuan transformimin e plotë të shtetit turk në një republikë laike dhe moderne.
Reformat prekën çdo aspekt të jetës: ndalimi i fesit dhe veshjeve tradicionale, vendosja e mbiemrave dhe forcimi i arsimit publik u bënë simbole të një shoqërie që kërkonte të largohej nga trashëgimia osmane.
Ideologjia e Kemalizmit
Kemalizmi nuk ishte vetëm një program politik, por një projekt kulturor dhe identitar. Ai synonte të krijonte një komb të bashkuar, laik dhe racionalist, të aftë të ecë në hap me Perëndimin. Institucionet e reja, si Shoqata e Gjuhës Turke dhe Shoqata e Historisë Turke, rishkruan historinë dhe gjuhën për të forcuar ndjenjën e identitetit kombëtar.
Trashëgimia e një revolucioni
Mustafa Kemal Ataturku mbetet figura qendrore në historinë turke – një diktator modernizues, që përdori pushtetin për të ndërtuar një shtet laik, kombëtar dhe të pavarur. Revolucioni i tij solli një nga transformimet më të thella të shekullit XX, duke e shndërruar Turqinë nga një perandori fetare në një republikë moderne.
Trashëgimia e tij, e njohur si Kemalizëm, vazhdon të jetë boshti ideologjik dhe identitar i Republikës së Turqisë deri në ditët e sotme.