Në vitin 1946, në skenën politike të Azisë Juglindore ndodhi një zhvillim që, me kalimin e viteve, do të trondiste thellë vetë Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Ho Chi Minh u zgjodh kryeministër dhe president i Vietnamit të Veriut.
Në atë moment, për shumicën e amerikanëve, ky ishte një lajm i largët, një episod i një bote të përfshirë nga pasojat e Luftës së Dytë Botërore. Por ironia historike ishte therëse: pak më parë, gjatë luftës kundër Japonisë, vetë amerikanët kishin shpëtuar jetën e këtij njeriu dhe kishin bashkëpunuar me të.
1945 – Aleanca e pamundur
Në vitin 1945, ndërsa Japonia mbante ende nën pushtim Indokinën franceze, një ekip i shërbimit amerikan të zbulimit, pjesë e Office of Strategic Services (OSS), u hodh me parashutë në xhunglat e Vietnamit verior. Misioni i tyre ishte i qartë: të bashkëpunonin me forcat lokale që luftonin japonezët dhe të siguronin informacione strategjike.
Guerrilët që gjetën i përkisnin lëvizjes Viet Minh. Komandanti i tyre quhej Nguyen Ai Quoc – një figurë e hollë, me sy të mprehtë, por në atë kohë i rrënuar nga malarja dhe dizenteria. Gjendja e tij ishte aq e rëndë sa dukej se fundi ishte çështje ditësh.
Oficerët amerikanë bënë atë që një mision praktik kërkonte: e trajtuan me barnat që kishin me vete. Në xhunglën e lagësht dhe të rrezikshme, me mjete minimale, ata i shpëtuan jetën. Nguyen u shërua.
Një revolucionar që fliste anglisht
Për habinë e amerikanëve, Nguyen fliste rrjedhshëm anglisht. Historia e tij ishte e pazakontë. Në vitet 1910, si adoleshent, kishte punuar si kuzhinier në një anije tregtare që u ankorua në brigjet e Nju Jorkut. Ai kishte zbritur dhe kishte jetuar për një kohë në SHBA, duke punuar në Harlem dhe më pas në Boston si kuzhinier, ndihmës-kamarier e bukëpjekës. Kishte kaluar nga punë të rëndomta në pozicione më të qëndrueshme, madje kishte arritur të punonte si menaxher në një linjë prodhimi automobilësh.
Ai e njihte Amerikën jo si armik, por si përvojë personale. Kishte parë mundësitë dhe kontradiktat e saj.
Pas shërimit, në shenjë mirënjohjeje, Nguyen pranoi të ndihmonte amerikanët. Ai siguroi informacione mbi lëvizjet japoneze dhe bashkëpunoi për lirimin e pilotëve amerikanë të kapur rob. Në këmbim, Viet Minh mori armë dhe municion. Ishte një aleancë e bazuar në interes të përbashkët: mposhtjen e Japonisë.
Oficerët e OSS-it e konsideronin Nguyen-in një partner të besueshëm. Disa prej tyre i sugjeruan Uashingtonit që bashkëpunimi me të të vazhdonte edhe pas përfundimit të luftës.
Rekomandimet u shpërfillën.
Nga Nguyen Ai Quoc te Ho Chi Minh
Në Vietnam, Nguyen Ai Quoc njihej me një emër tjetër: Ho Chi Minh – “Ai që Ndriçon”. Në shtator 1945, ai shpalli pavarësinë e Vietnamit, duke cituar madje edhe fraza nga Deklarata e Pavarësisë së SHBA-së.
Por realiteti gjeopolitik i pasluftës ishte i pamëshirshëm. Franca kërkonte të rikthente kontrollin mbi koloninë e saj. Lufta midis forcave franceze dhe Viet Minh shpërtheu shpejt, duke çuar në një konflikt të gjatë që përfundoi me disfatën franceze në Dien Bien Phu në vitin 1954.
Vietnamit iu imponua ndarja në veri dhe jug. Në veri, Ho Chi Minh u konsolidua si udhëheqësi i shtetit komunist.
Amerika përballë ish-aleatit
Në klimën e Luftës së Ftohtë, çdo lëvizje komuniste shihej si pjesë e zgjerimit sovjetik. SHBA, që dikur kishte bashkëpunuar me Ho Chi Minh kundër Japonisë, tani e konsideronte atë instrument të komunizmit ndërkombëtar.
Ndërhyrja amerikane në Vietnam u thellua gradualisht, derisa u kthye në një luftë të hapur. Në total, rreth 60 mijë ushtarë amerikanë humbën jetën në Lufta e Vietnamit, duke u përleshur me forcat që mbanin emrin dhe vizionin e Ho Chi Minh.
Ironia ishte e hidhur: njeriu që dikur ishte shpëtuar nga mjekimi amerikan në një tendë xhungle, u bë simboli i rezistencës kundër Amerikës.
Pse u befasua Amerika?
Befasia nuk ishte thjesht se Ho Chi Minh u bë president. Befasia ishte se historia kishte një kujtesë të shkurtër, ndërsa interesat e mëdha i zëvendësojnë miqësitë e përkohshme.
Në vitin 1945, ai ishte një nacionalist që kërkonte ndihmë për të çliruar vendin nga pushtimi japonez. Në vitin 1946, ai u bë udhëheqësi i një shteti që zgjodhi rrugën komuniste. Për amerikanët e pasluftës, kjo mjaftoi për ta vendosur në anën e kundërt të vijës ideologjike.
Historia e Ho Chi Minh është dëshmi se në politikën ndërkombëtare, aleancat janë shpesh episodike. Sot je partner strategjik; nesër je kërcënim ekzistencial.
Dhe ndoshta ky është mësimi më i fortë i vitit 1946: ngjarjet që duken të vogla në momentin kur ndodhin – një mjekim në xhungël, një rekomandim i shpërfillur – mund të ndryshojnë rrjedhën e dekadave dhe të kushtojnë mijëra jetë.
Përgatiti: L.Veizi