Mëngjesi i 9 marsit 1916 do të mbetej në histori si një nga momentet më të pazakonta të marrëdhënieve mes Meksikës dhe Shteteve të Bashkuara. Në kulmin e trazirave të përgjakshme të Revolucioni Meksikan, revolucionari legjendar Pancho Villa ndërmori një veprim të guximshëm dhe provokues: një sulm të drejtpërdrejtë mbi territorin amerikan.
Në krye të rreth 500 luftëtarëve të tij, të njohur si “Villistas”, Villa kaloi kufirin dhe goditi qytetin e vogël kufitar të Columbus. Qëllimi i sulmit mbetet edhe sot objekt debatesh historike: disa studiues mendojnë se Villa kërkonte furnizime dhe armë, ndërsa të tjerë besojnë se ishte një akt hakmarrjeje ndaj politikës amerikane që kishte filluar të mbështeste rivalin e tij politik, Venustiano Carranza.
Sulmi i befasishëm
Rreth orës 4 të mëngjesit, në errësirën e shkretëtirës, kalorësit e Villës hynë në Columbus duke qëlluar dhe duke i vënë flakën disa ndërtesave. Objektivi kryesor ishte kampi ushtarak amerikan pranë qytetit, ku ndodhej një njësi e U.S. Army. Për pak minuta, bastisja u shndërrua në një përplasje të hapur ushtarake.
Në Columbus ishte vendosur Regjimenti i 13‑të i Kalorësisë i Ushtrisë së SHBA, një njësi e trajnuar për luftë kufitare. Ushtarët amerikanë reaguan shpejt. Ata hapën zjarr me mitralozë dhe artileri të lehtë, duke detyruar Villistas të përballeshin me një rezistencë shumë më të fortë sesa kishin parashikuar.
Beteja dhe tërheqja
Luftimet zgjatën disa orë. Në përfundim, dhjetëra luftëtarë të Villës mbetën të vrarë, ndërsa amerikanët humbën disa ushtarë dhe civilë. Pasi e kuptoi se situata po përkeqësohej, Villa urdhëroi tërheqjen dhe u rikthye në Meksikë me trupat e mbetur.
Edhe pse sulmi nuk arriti të mbante qytetin, ai kishte një efekt të madh politik dhe ushtarak. Bastisja e Columbusit ishte një nga rastet e rralla në historinë moderne kur një forcë e huaj sulmoi drejtpërdrejt territorin kontinental të Shteteve të Bashkuara.
Reagimi amerikan
Presidenti amerikan Woodrow Wilson reagoi menjëherë. Pak ditë më vonë ai autorizoi një operacion ndëshkues të njohur si Ekspedita Ndëshkuese kundër Pancho Villës. Në krye të kësaj force u vendos gjenerali John J. Pershing, i cili hyri thellë në territorin meksikan me mijëra trupa për të kapur Villën.
Megjithatë, pavarësisht një ndjekjeje që zgjati pothuajse një vit dhe përfshiu përleshje të shumta në veri të Meksikës, Pancho Villa nuk u kap kurrë.
Një episod që ndryshoi kufirin
Sulmi mbi Columbus mbeti një episod dramatik në historinë e marrëdhënieve SHBA-Meksikë. Ai tregoi se sa i paqëndrueshëm ishte kufiri gjatë Revolucionit Meksikan dhe sa shpejt një konflikt i brendshëm mund të shndërrohej në krizë ndërkombëtare.
Sot, qyteti i vogël i Columbusit ruan kujtimin e asaj nate të trazuar të vitit 1916, kur një revolucionar meksikan guxoi të sfidonte një superfuqi në pragun e saj.
Përgatiti: L.Veizi