Më 16 prill 1972 Apollo 16 u nis për në Hënë.
Nga Leonard Veizi
Kur më 16 prill 1972, shtëllunga e zjarrit e shkëputi anijen nga krahët e Tokës, njerëzimi nuk po dërgonte tre burra drejt yjeve, por po vuloste një nga epokat më të lavdishme të kurajës njerëzore. Ishte një kohë kur ëndrra dhe shkenca vallëzonin bashkë në hapësirën e pafundme. Misioni Apollo 16 u nis drejt Hënës si një dëshmi e gjallë e programit madhor të NASA-s, një sfidë titanike midis fuqive të kohës, që e shndërroi heshtjen e orbitës në frontin më sublim të përparimit modern.
Në bord ndodheshin astronautët Xhon Jang, Tomas Matingli dhe Çarls Djuk. Jang dhe Djuk do të shënonin emrat e tyre në analet e historisë si pjesë e një prej zbritjeve më guximtare në truallin hënor. Ata zgjodhën të uleshin në rrafshnaltën Deskartes, një zonë e thyer malore në jugperëndim të vendit ku vite më parë kishte prekur sipërfaqen misioni legjendar Apollo 11.
Aty, në një peizazh të ngrirë në amshim, ata mblodhën rreth 100 kilogramë shkëmbinj dhe mostra, duke sjellë në Tokë dëshmi të çmuara mbi zanafillën e sistemit tonë diellor. Përveç thesareve gjeologjike, ata lanë pas aparate shkencore që do të dëshmonin për dekada rrahjet e “zemrës” gjeologjike të satelitit tonë. Misioni zgjati 11 ditë – një grimë kohë në përjetësi, por një kapërcim i jashtëzakonshëm për dijen njerëzore.
Apollo 16 nuk ishte një ngjarje e veçuar, por një hallkë e fortë në zinxhirin e gjatë të eksplorimit. Para tij kishin ardhur misionet që hapën rrugën: Apollo 11, kur njeriu për herë të parë shkeli mbi pluhurin e argjendtë në vitin 1969; Apollo 12 dhe 14, që përsosën teknikën e uljes; dhe Apollo 15, që nisi kërkimin më të thelluar shkencor. Çdo mision shtonte një dritë më shumë mbi të panjohurën, duke e kthyer Hënën nga një muzë poetësh në një laborator të hapur të njerëzimit.
Pas vitit 1972, porta e Hënës u mbyll, duke lënë pas vetëm gjurmët e çizmeve në pluhur. Njerëzimi u përqendrua në orbitën e afërt dhe në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor, ndërsa Hëna mbeti si një kujtim i bukur e i largët.
Sot, ky rrëfim po rishkruhet. Programi modern Artemis synon ta kthejë njeriun sërish në atë truall të huaj, por këtë herë për të qëndruar. Misioni Artemis II shënoi hapin e parë të kësaj epoke të re, duke testuar sistemet që do të lejojnë praninë e përhershme njerëzore në sipërfaqen hënore.
Në këtë mënyrë, harku historik që nisi me hapat e Xhon Jangut po lidhet sërish me të ardhmen. Nga prekja e parë e pluhurit hënor deri te projektet për baza të përhershme, historia e eksplorimit hapësinor mbetet një sagë e pandërprerë e guximit, ku etja e njeriut për dije nuk njeh kufi e as fund.