Nga Leonard Veizi
Maj 1999. Qielli mbi Beograd ishte kthyer në një hartë zjarri. Fushata ajrore e NATO kundër Republikës Federale të Jugosllavisë kishte hyrë në fazën e saj më intensive, ndërsa kriza në Kosovë vazhdonte të prodhonte valë refugjatësh dhe akuza për krime të rënda ndaj civilëve…
…Por në natën e 7 majit, një goditje e vetme do të dilte jashtë çdo parashikimi, duke hapur një krizë që kaloi kufijtë e luftës. Një bombardues amerikan B-2 Spirit lëshoi disa bomba të drejtuara (raportohet pesë) mbi një objektiv në Beograd. Shënjestra e supozuar ishte një strukturë e lidhur me aparatin ushtarak jugosllav, por koordinatat rezultuan të gabuara. Bombat goditën ambasadën e Kinës, duke vrarë tre shtetas kinezë dhe plagosur rreth 20 të tjerë. Një incident teknik u shndërrua brenda minutash në një përplasje diplomatike me jehonë globale.
Por, ndërsa pluhuri i rrënojave mbulonte trupat e viktimave dhe ngrinte frymën e bashkëpunimit ndërkombëtar, nuk duhet harruar konteksti i madh: ishte një incident teknik në kuadër të një misioni shpëtimi. Akti u shndërrua menjëherë në një mjet propagande dhe shkëndijë për një ftohtësi të re globale, por për popullin e Kosovës, ajo zhurmë ishte dëshmia se Amerika nuk do të ndalej përpara asnjë pengese diplomatike për të penguar gjenocidin. Ishte kostoja e pashmangshme, duke vendosur lirinë e një kombi mbi çdo llogari tjetër gjeopolitike.
Operacioni
Ngjarja ndodhi në kuadër të “Operacionit Forca Aleate”, ndërhyrja ajrore e NATO-s që synonte të ndalte fushatën represive të forcave serbe ndaj shqiptarëve të Kosovës. Ky operacion u zhvillua pa mandat të drejtpërdrejtë nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së, i cili mbeti i bllokuar nga kundërshtimet e Rusisë dhe Kinës, duke e vendosur ndërhyrjen në një zonë gri të së drejtës ndërkombëtare: mes legjitimitetit moral të pretenduar dhe mungesës së autorizimit formal.
Sipas Pentagonit dhe komandës së NATO-s, shkaku i bombardimit ishte përdorimi i hartave të vjetruara dhe inteligjencës së pasaktë. U pranua se objektivi ishte identifikuar gabimisht. Bill Klinton kërkoi falje publike, ndërsa Shtetet e Bashkuara më vonë paguan kompensime për viktimat dhe dëmet materiale.
Protestat
Në këtë luftë të shpejtë dhe teknologjike, ku çdo goditje synonte paralizimin e makinerisë së Milosheviçit, incidenti i ambasadës kineze ishte asgjë më shumë se një aksident teknik në një fushëbetejë kaotike.
Megjithatë, në Pekin dhe qytete të tjera kineze shpërthyen protesta të mëdha përpara ambasadave perëndimore – protesta të lejuara dhe të kanalizuara nga autoritetet – duke reflektuar zemërimin publik dhe tensionin politik. Marrëdhëniet midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës u përkeqësuan ndjeshëm, duke shënuar një nga momentet më të tensionuara mes dy fuqive pas Luftës së Ftohtë.
Pretendimet
Dyshimet se ambasada shërbente si një urë komunikimi për ushtrinë serbe mbeten një hije që Pekini kurrë nuk e pastroi dot plotësisht, duke e lënë ngjarjen në atë zonë gri ku interesi strategjik shpesh fshihet pas petkut diplomatik.
Pavarësisht tronditjes diplomatike, fushata ajrore vazhdoi. Për popullin e Kosovës, ajo mbeti një çast vendimtar që çoi drejt tërheqjes së forcave serbe dhe përfundimit të luftës disa javë më vonë. Për diplomacinë ndërkombëtare, bombardimi i ambasadës kineze mbetet një kujtesë e fortë e rrezikut që mbart lufta moderne: ku teknologjia e avancuar nuk e përjashton gabimin, dhe ku një koordinatë e pasaktë mund të ketë pasoja që tejkalojnë vetë fushëbetejën.
Epilogu
7 maji 1999 nuk është vetëm një datë problematike në kronikën e luftës. Është një pikë ku ndërhyrja ushtarake, e drejta ndërkombëtare dhe përgjegjësia politike u përplasën në mënyrën më të prekshme.
Por në fund të ditës, tri viktima në një godinë të gabuar nuk mund të peshojnë më shumë se liria e një populli të tërë që po shpëtohej nga thundra e diktaturës. Ajo që disa e quajnë “episod të errët”, për historinë e Kosovës mbetet thjesht një kosto e pashmangshme në rrugën drejt triumfit të drejtësisë.