Nga Leonard Veizi
“Më thuaj të vërtetën”, lutemi.
Dhe kur na e thonë, zemërohemi.
Njeriu është ndoshta e vetmja qenie që ka nevojë për gënjeshtrën po aq sa për të vërtetën. Në teori ngremë altarë për të vërtetën. Në praktikë, jetojmë mes një rrjeti iluzionesh të vogla që na mbajnë shpirtin të ngrohtë. Gënjejmë, gënjehemi por ndërkohë përkëdhelemi.
Kjo ndodh sepse njeriu nuk jeton vetëm me fakte. Ai jeton me kuptime. Dhe shpesh kuptimet janë më të rëndësishme se faktet. E vërteta mund të jetë e ftohtë, e mprehtë, kirurgjikale. Ajo pret. Iluzioni, përkundrazi, mbështjell. Është si një dorë mbi sup. Një përkëdhelje psikologjike.
Filozofikisht, këtu qëndron paradoksi i madh i ekzistencës njerëzore. Ne kërkojmë të vërtetën, por kemi frikë prej saj. E adhurojmë dritën, por shpesh jetojmë më qetësisht në gjysmëhije. Nëse dikush do të na tregonte të gjitha të vërtetat për veten, për të ardhmen, për fundin e pashmangshëm që na pret, ndoshta do të na hiqte një barrë injorance, por do të na merrte edhe shumë arsye për të vazhduar rrugën.
Prandaj gënjeshtra nuk është gjithmonë mashtrim. Ndonjëherë është anestezi. Një dozë e vogël iluzioni që na ndihmon të përballojmë dhimbjen e realitetit. Ashtu si fëmija që fle më qetë kur i thonë se përbindëshi nën krevat nuk ekziston, edhe i rrituri fle më qetë kur i thonë se gjërat do të rregullohen.
Por këtu lind rreziku. Kur përkëdhelja zgjat shumë, ajo kthehet në narkozë. Njeriu fillon të mos dallojë më midis ngushëllimit dhe mashtrimit. Fillon të zgjedhë iluzionin jo sepse ka nevojë për të, por sepse ka frikë nga e vërteta. Atëherë gënjeshtra nuk është më një batanije mbi shpirt, por kthehet në një qeli burgu.
Shoqëritë moderne janë mjeshtre të kësaj loje. Politikanët nuk shesin programe; shesin përkëdhelje kolektive. Reklamat nuk shesin produkte; shesin iluzione lumturie. Rrjetet sociale nuk shfaqin jetën; shfaqin versionin e saj të lëmuar. Ne e dimë që filtri nuk na heq rrudhat, por prapë e shtypim. E dimë që “like”-u nuk është dashuri, por na ngroh njëlloj. Miliona njerëz gënjejnë njëri-tjetrin çdo ditë dhe, çuditërisht, ndihen mirë. Është një marrëveshje e heshtur: “Mos ma prish ëndrrën dhe nuk do ta prish as unë tënden.”
Ndoshta kjo është tragjedia dhe madhështia e njeriut njëkohësisht. Ai e di se është i vdekshëm, por sillet sikur të ishte i përjetshëm. E di se çdo gjë që ndërton do të shembet një ditë, por vazhdon të ndërtojë. E di se shumë prej shpresave të tij nuk do të realizohen, por vazhdon të shpresojë. Ekzistenca jonë është vetë dialogu mes plagës dhe fashos.
Prandaj, kur themi se gënjejmë, nuk duhet të mendojmë menjëherë për mashtrimin. Shpesh gënjeshtra është mënyra me të cilën njeriu i vendos dorën vetes mbi ballë dhe i thotë: “Vazhdo edhe pak.”
Sepse ndonjëherë e vërteta na zgjon.
Por iluzioni na lejon të jetojmë.