Nga golfi i zi dhe xhinset e Steve Jobs, te bluzat gri të Mark Zuckerberg apo kostumet e ngjashme të Angela Merkel, disa prej figurave më të njohura të biznesit dhe politikës kanë një të përbashkët: garderoba e tyre duket çuditërisht e parashikueshme.
Në pamje të parë, kjo mund të duket thjesht si një zgjedhje personale ose një mungesë interesi për modën. Por pas këtij zakoni mund të fshihet edhe një mënyrë për të thjeshtuar përditshmërinë dhe për të shmangur disa prej vendimeve të vogla që na marrin energji mendore.
Në psikologji përdoret termi “decision fatigue”, ose lodhja nga vendimmarrja. Koncepti përshkruan prirjen që, pas një serie vendimesh dhe përpjekjesh mendore, njerëzit mund të kenë më pak energji ose motivim për të bërë zgjedhje të tjera. Një rishikim sistematik i publikuar në Health Psychology Review në vitin 2025, megjithatë, thekson se provat për këtë fenomen janë ende të përziera dhe se “decision fatigue” nuk është një mekanizëm kaq i thjeshtë sa është paraqitur shpesh.
Kjo është arsyeja pse veshja mund të bëhet një nga gjërat që disa njerëz zgjedhin ta automatizojnë.
Në vend që çdo mëngjes të mendojnë se çfarë do të veshin, ata krijojnë një lloj “uniforme personale”. Pak zgjedhje, më pak kohë e shpenzuar për garderobën dhe një rutinë më e parashikueshme.
Steve Jobs është ndoshta shembulli më i famshëm. Golfi i zi, xhinset dhe atletet u kthyen në një pjesë të pandashme të imazhit të tij. Për të, veshja ishte aq e standardizuar sa nuk kërkonte më një vendim të ri çdo mëngjes.
Edhe Mark Zuckerberg është bërë i njohur për bluzat e tij gri dhe veshjet e thjeshta. Në rastin e tij, kjo zgjedhje është shpjeguar si një mënyrë për të reduktuar vendimet e panevojshme dhe për t’u përqendruar te gjërat që ai i konsideronte më të rëndësishme.
Por këtu ka një nuancë të rëndësishme: nuk ka prova që veshja e njëjtë i bën njerëzit më të suksesshëm.
Ajo që mund të ndodhë është e kundërta. Njerëzit që kanë shumë përgjegjësi mund të zgjedhin të eliminojnë disa vendime të vogla nga rutina e tyre, duke e bërë ditën më të parashikueshme.
Në një studim të gjerë mbi “decision fatigue”, studiuesit kanë vënë në dukje se vendimmarrja e përsëritur mund të lidhet me ndryshime në mënyrën se si njerëzit marrin vendime, por rezultatet nuk janë gjithmonë të njëjta dhe fenomeni mbetet objekt diskutimi në literaturën shkencore.
Pra, nuk është e nevojshme të heqësh gjysmën e garderobës për të qenë më produktiv.
Ideja është më e thjeshtë: nëse një zgjedhje e caktuar nuk ka shumë rëndësi për ty, mund ta automatizosh. Mund të jetë veshja, mëngjesi, orari i stërvitjes apo mënyra se si organizon email-et.
Kjo lidhet edhe me një parim të njohur të organizimit personal: ruajtja e energjisë mendore për vendimet që kanë vërtet rëndësi.
Një garderobë e thjeshtë mund të jetë, për disa njerëz, thjesht një mënyrë për të krijuar një rutinë më të qetë. Për të tjerë, është pjesë e identitetit personal. Ndërsa për figura publike si Jobs apo Zuckerberg, veshja e përsëritur është kthyer edhe në një shenjë dalluese të imazhit të tyre.
Në fund të fundit, suksesi nuk fshihet te bluza gri apo golfi i zi.
Por zakoni për të hequr nga rruga disa zgjedhje të vogla mund të jetë një mënyrë për t’i dhënë më shumë hapësirë atyre vendimeve që kanë vërtet rëndësi./ad