Përgatiti: Leonard Veizi
Nga ëndrrat e ekranit te gazi lotsjellës para portave të Warner Bros. Hollywood-i i vitit 1945 dukej nga jashtë si fabrika më e madhe e ëndrrave në botë. Kamerat punonin. Yjet e kinemasë shfaqeshin në kopertinat e revistave. Studiot prodhonin filma njëri pas tjetrit dhe publiku amerikan, sapo po i afrohej fundit të Luftës së Dytë Botërore, kishte nevojë për argëtim më shumë se kurrë.
Por pas portave të mëdha të studiove kishte nisur një luftë tjetër.
Nuk ishte luftë me tanke dhe topa. Ishte luftë për punën, përfaqësimin sindikal, pagat dhe kontrollin mbi zanatet e industrisë së filmit.
Dhe më 5 tetor 1945, kjo luftë shpërtheu në mënyrë të dhunshme para portave të Warner Bros. në Burbank.
Ajo ditë do të njihej si “Bloody Friday” – E Premtja e Përgjakshme e Hollywood-it.
Në qendër, dy sindikata
Konflikti kishte nisur shumë më herët. Në qendër të përplasjes ndodheshin dy organizata sindikale.
Nga njëra anë ishte International Alliance of Theatrical Stage Employees – IATSE, sindikata e madhe dhe e konsoliduar që përfaqësonte shumë prej punëtorëve teknikë të industrisë së argëtimit.
Nga ana tjetër ishte Conference of Studio Unions – CSU, një federatë sindikatash të studiove, e udhëhequr nga Herbert K. Sorrell.
Problemi kryesor nuk ishte vetëm sa do të paguhej një punëtor. Ishte pyetja shumë më e rëndësishme: cila sindikatë kishte të drejtë të përfaqësonte një kategori të caktuar punëtorësh?
Një prej mosmarrëveshjeve kryesore lidhej me dekoratorët dhe punëtorët që ndërtonin dhe përgatisnin skenat e filmave. Në vitin 1943, punëtorët e Shoqatës së Dekoratorëve të Interierit të Studiove kishin votuar për t’u lidhur me Local 1421, një sindikatë pjesë e CSU-së. Pas rreth 15 muajsh negociatash të bllokuara, konflikti u përshkallëzua.
Studiot, megjithatë, nuk pranuan ta zgjidhnin çështjen në mënyrën që kërkonte CSU. Kjo ishte pika ku një konflikt sindikal u shndërrua në një përplasje që do të prekte të gjithë industrinë.
12 mars 1945: Hollywood-i hyn në grevë
Më 12 mars 1945, rreth 10.000 – 10.500 punëtorë të lidhur me Conference of Studio Unions dolën në grevë.
Piketat u shfaqën përpara studiove kryesore të Hollywood-it. Prodhimi u prek menjëherë. Sipas dokumenteve të kohës, greva goditi një pjesë të konsiderueshme të prodhimit filmik dhe la mijëra punëtorë jashtë vendeve të punës.
Por situata ishte e ndërlikuar. IATSE nuk iu bashkua grevës. Përkundrazi, një pjesë e punëtorëve të saj vazhduan të punonin.
Kjo krijoi atë që në gjuhën e grevave amerikane njihet si strikebreaking – përdorimi i punëtorëve që kalojnë vijën e grevës për të mbajtur aktivitetin ekonomik në funksion.
Kështu, konflikti nuk ishte më vetëm mes punëtorëve dhe pronarëve të studiove. Punëtorët u përplasën edhe me njëri-tjetrin. Dhe Hollywood-i filloi të ndahej në dy kampe.
Warner Bros. bëhet pika e përplasjes
Me kalimin e muajve, greva po lodhte të gjithë. Greva kushtonte para. Punëtorët humbnin të ardhurat. Studiot humbnin prodhim dhe përballeshin me ndërprerje të aktivitetit.
Por studiot kishin edhe një avantazh: Hollywood-i kishte një rezervë të konsiderueshme filmash të përfunduar që mund të shpërndaheshin në kinema.
Ndërkohë, drejtuesit e CSU-së e kuptonin se greva duhej të fitonte një përballje vendimtare. Dhe objektivi u bë Warner Bros.
Në fillim të tetorit, piketat u përqendruan në mënyrë të veçantë përpara studios në Burbank. Mëngjesin e 5 tetorit, rreth orës pesë, dhjetëra protestues nisën të mblidheshin pranë hyrjes së punonjësve. Brenda një ore numri ishte rritur në qindra. Më vonë u raportua për rreth 750 piketues.
Tensioni ishte në kulm.
5 tetor 1945 – “Bloody Friday”
Ajo që ndodhi më pas ishte një nga përplasjet më të dhunshme të historisë së Hollywood-it. Punëtorë që donin të hynin në studio u përballën me grevistët. Në terren ishin edhe forcat e sigurisë së studios dhe policia. Situata shpërtheu.
U përdorën gaz lotsjellës, shkopinj, shishe uji me presion dhe mjete të tjera, ndërsa nga ana e grevistëve u hodhën gurë, shishe dhe sende të tjera. Disa makina u përmbysën.
Policia ndërhyri për të hapur rrugën për punëtorët që kalonin vijën e grevës. Në një moment u përdorën edhe tubat e ujit të zjarrfikësve të studios kundër turmës. Grevistët u shpërndanë, por u kundërpërgjigjën duke hedhur gurë e shishe.
Përleshja vazhdoi për orë. Policia e Los Anxhelosit dhe sherifët e qarkut ndërhynë me forca të shtuara. Sipas raportimeve të kohës, rreth 300 policë dhe zëvendëssherifë iu përgjigjën kërkesës për ndihmë.
Në fund, rruga përpara hyrjes së Warner Bros. u pastrua me forcë. Por pamjet kishin bërë tashmë xhiron e vendit.
Makina të përmbysura. Xhama të thyer. Punëtorë të përgjakur. Policë. Gaz lotsjellës.
Të paktën 25 persona u trajtuan për plagë sipas raporteve të ndihmës së parë të ngritura atë ditë; burime të tjera historike japin shifra më të larta për të plagosurit në përplasjet e asaj dite.
Hollywood-i sapo kishte prodhuar një skenë që nuk kishte nevojë për skenarist.
Greva nuk ishte vetëm për para
Këtu qëndron edhe një prej keqkuptimeve më të zakonshme rreth konfliktit. Në pamje të parë ishte një grevë punëtorësh. Në thelb, ishte edhe një luftë për juridiksionin sindikal.
Kush kishte të drejtë të përfaqësonte dekoratorët? Kush kishte të drejtë të negocionte me studiot? Cila sindikatë do të kontrollonte një pjesë të rëndësishme të fuqisë punëtore të Hollywood-it?
Këto pyetje ishin aq të rëndësishme sa çështjet e pagës. Dhe pas tyre fshihej një luftë për pushtet brenda vetë industrisë së filmit.
Hollywood-i dhe politika e frikës
Konflikti kishte edhe një dimension politik. Në Amerikën e pasluftës po forcohej përplasja rreth ndikimit të majtë në sindikata. CSU dhe sidomos Herbert Sorrell u akuzuan nga kundërshtarët për lidhje ose ndikim komunist.
Këto akuza u përdorën në betejën politike dhe publike kundër organizatës. Por është e rëndësishme të mos ngatërrohen faktet: greva ishte një konflikt real sindikal mbi përfaqësimin dhe marrëdhëniet e punës, ndërsa akuzat për ndikim komunist u bënë pjesë e luftës politike rreth saj.
Hollywood-i po hynte në një periudhë ku fjala “komunist” do të bëhej gjithnjë e më e fuqishme si armë politike. Dhe shumë shpejt kjo klimë do të prekte edhe aktorë, skenaristë dhe regjisorë.
Edhe yjet u gjendën përballë vijës së grevës
Konflikti nuk mund të qëndronte përgjithmonë jashtë botës së yjeve. Disa aktorë refuzuan të kalonin vijat e grevës. Midis tyre përmenden Bette Davis, Peter Lorre dhe të tjerë. Të tjerë vazhduan të hynin në studio.
Edhe Ronald Reagan, në atë kohë një aktor dhe figurë drejtuese në Screen Actors Guild, ishte ndër ata që kaluan vijat e grevës. Përplasja do të mbetej një prej episodeve të rëndësishme në historinë e marrëdhënieve të tij me sindikatat e Hollywood-it.
Pra, nuk ishte vetëm një konflikt mes dy grupeve anonimësh. Ai preku vetë strukturën e industrisë.
Tetori nuk e mbylli menjëherë historinë
Pas “Bloody Friday”, konflikti vazhdoi. Piketat u shfaqën edhe përpara studiove të tjera. Arrestime të shumta ndodhën në ditët e tensionuara të tetorit. Më 24 tetor 1945 u arrit një marrëveshje për përfundimin e grevës së atij viti; po atë ditë pati arrestime masive të piketuesve dhe simpatizantëve pranë Paramount dhe RKO.
Por këtu historia nuk mbaroi. Në fakt, problemi i vërtetë ishte vetëm shtyrë.
Në vitin 1946, CSU dhe studiot u përplasën përsëri. Një tjetër grevë shpërtheu dhe dhuna u rikthye në disa prej vijave të konfliktit. IATSE vazhdoi të dërgonte punëtorë për të mbajtur studiot në punë, ndërsa CSU përpiqej të ruante pozicionin e fituar në vitin 1945.
Edhe sindikata të tjera të Hollywood-it u përfshinë në debat. Konflikti po bëhej një luftë për mbijetesën e vetë CSU-së.
Fundi i një epoke
CSU ishte dobësuar rëndë nga grevat e njëpasnjëshme. Në fund të viteve ’40, fuqia e saj ra ndjeshëm dhe deri në fillim të viteve ’50 ajo nuk ishte më forca që kishte qenë në Hollywood. IATSE doli si organizata dominuese në përfaqësimin e shumë prej punëtorëve teknikë të industrisë.
Kështu, një konflikt që kishte nisur me pyetjen se kush do të përfaqësonte disa dhjetëra dekoratorë të skenave përfundoi duke ndryshuar ekuilibrat sindikalë të një prej industrive më të fuqishme amerikane.
Hollywood-i që fshihej pas ekranit
Në vitin 1945, Amerika shikonte filmat e Hollywood-it dhe shihte yjet.
Por pas kamerave kishte mijëra njerëz të tjerë: marangozë, dekoratorë, piktorë, teknikë, ndërtues skenash, elektricistë dhe punëtorë të tjerë pa të cilët një film nuk mund të realizohej.
Ata nuk shfaqeshin në titujt e gazetave si aktorët. Por më 5 tetor 1945, ata dolën në faqet e para.
Para portave të Warner Bros., Hollywood-i i ëndrrave u përplas me Hollywood-in e punës. Dhe për disa orë, në vend të kamerave pati policë; në vend të rekuizitave pati gurë dhe shishe; në vend të regjisorit ishte turma që përcaktonte skenarin.
Ajo ditë mbeti në historinë e qytetit si “Bloody Friday”.
Jo sepse Hollywood-i kishte ndaluar së prodhuari filma. Por sepse, për herë të rrallë, njerëzit që i ndërtonin ato filma e detyruan të gjithë Amerikën të shihte se çfarë ndodhte përtej ekranit.