Nga Leonard Veizi
Për shqiptarët ai është Zhos Profesionisti, sepse me këtë emër hyri në shtëpitë tona përmes ekranit të vetëm të kohës — TV Tiranës. Një emër që nuk ishte vetëm një personazh, por një ndjesi: e lirisë, e sfidës, e një bote tjetër që ekzistonte përtej kufijve të mbyllur. Dhe për më shumë se kaq, ai ishte një aktor brilant, atlet e akrobat, rebel e me një sens humori që rridhte natyrshëm, pa sforcim, si një buzëqeshje që nuk kërkonte leje për të ekzistuar…
…Në Parisin e mjegullt të viteve ’30, aty ku dritat e bulevardeve përziheshin me hijet e historisë që po afrohej, lindi një djalë me fytyrë të pazakontë dhe një buzëqeshje që sfidonte çdo rregull klasik të bukurisë. Ishte 9 prilli i vitit 1933 dhe askush nuk mund ta dinte se ai fëmijë do të bëhej një nga ikonat më të mëdha të kinemasë evropiane — Zhan-Pol Belmondo.
Ai nuk i përkiste modelit klasik të yllit. Nuk kishte fytyrën e lëmuar të heronjve tradicionalë, por kishte diçka më të rrallë: prani. Një prani që nuk imponohej, por të tërhiqte. Belmondo nuk lindi për të qenë i përsosur; ai lindi për të qenë i lirë. Dhe pikërisht kjo liri e bëri atë figurën qendrore të një epoke që kërkonte të çlirohej nga format e vjetra.
Rolet në filma
Vala e Re franceze e viteve ’60 nuk ishte thjesht një rrymë artistike, ishte një shpërthim. Dhe në zemër të këtij shpërthimi qëndronte Belmondo. Kamera nuk e ndiqte vetëm, por dukej sikur e ndiqte me dëshirë, si një bashkëpunëtore e fshehtë e rebelimit të tij. Në filmin “Pa frymë”, ai nuk interpretoi thjesht një rol; ai krijoi një tipologji të re njeriu në ekran: Mishel Puakarin, të pakujdesshëm, të rrezikshëm, por thellësisht njerëzor. Ishte antiheroi i një bote që kishte humbur besimin tek heronjtë klasikë.
Por Belmondo nuk mbeti i mbyllur në kinemanë elitare. Ai diti të kalojë me një lehtësi të habitshme nga arti në spektakël, nga filmi autor në aventurë popullore. Në “Njeriu nga Rio”, ai u shfaq si një figurë dinamike, plot energji, që nuk i shmangej rrezikut, por e kërkonte atë. Nuk ishte vetëm actor, ishte trup në lëvizje, ishte ritëm, ishte kinemaja në formën e saj më fizike.
Ndërsa në “Trashëgimtari”, Belmondo shfaqet si një figurë dinamike, e përballur me lojën e pushtetit dhe intrigave, një personazh që duhet të manovrojë mes rrezikut dhe përgjegjësive. Ky rol tregoi një tjetër dimension të tij: inteligjencën taktike, karizmën dhe guximin që nuk bazohej vetëm te aksioni fizik, por edhe te aftësia për të kuptuar dhe manipuluar situatat komplekse. Një film që e shfaq Belmondon më të thellë, larg stereotipeve të thjeshta të aventurierit ose komedianit.
Dhe pastaj erdhi “Profesionisti”. Për publikun shqiptar, ky nuk ishte vetëm një film. Ishte një ngjarje. Zhos Bomon ishte një agjent i tradhtuar, por ishte gjithashtu një figurë që mishëronte rebelimin ndaj një sistemi të padrejtë. Muzika e Enio Morrikones ishte një lloj dhimbjeje e bukur që i jepte dimension mitik historisë. Në një Shqipëri të izoluar, ky film funksiononte si një dritare e vogël nga ku hynte ajri i një bote tjetër.
Një kujtesë që nuk shuhet
Për teleshikuesit shqiptarë të viteve ’70–’80, Belmondo ishte një prani e njohur, një figurë që përsëritej në bisedat e përditshme, një emër që shqiptohej me afërsi, thuajse familjare. Filmat e tij jo vetëm shiheshin, por përjetoheshin. Ato riprodhoheshin në rrëfime, në imitacione, në kujtime që vazhdonin edhe pasi ekrani fikej.
Në “Hajduti i Parisit”, ai sillte finesën e një loje të dyfishtë mes ironisë dhe dramës. Në “Çokollata”, një ndjeshmëri më të përmbajtur. Në “Të mjerët”, një peshë klasike që e lidhte me traditën e madhe evropiane. Por pavarësisht rolit, një gjë mbetej konstante: ai nuk zhdukej kurrë pas personazhit. Belmondo ishte gjithmonë aty — i dallueshëm, i gjallë, i vërtetë.
Trupi që sfidonte rrezikun
Në një kohë kur shumë aktorë mbështeteshin te dublantët, Belmondo zgjodhi të ishte vetë në kufirin e rrezikut. Ai vraponte mbi çati, hidhej nga lartësi, përleshej pa frikë — jo si një demonstrim force, por si një mënyrë për ta bërë kinemanë më të besueshme. Publiku nuk shihte vetëm një histori; shihte një njeri që rrezikonte vërtet.
Kjo i dha atij një dimension tjetër: ai nuk ishte vetëm aktor, por edhe trup në aksion, një figurë që e lidhte kinemanë me realitetin fizik, me gravitetin, me dhimbjen, me adrenalinën.
Një ikonë përtej kohës
Ajo që e bëri Belmondon të pavdekshëm nuk është vetëm filmografia e tij, por mënyra si ai përfaqëson një epokë. Një epokë kur kinemaja ishte në kërkim të vetvetes, kur publiku kërkonte figura që nuk ishin perfekte, por të vërteta.
Zhan-Pol Belmondo mbetet edhe sot një simbol i kësaj kërkese. Në buzëqeshjen e tij të vëngërt ka diçka sfiduese, por edhe çliruese. Ai nuk na fton të admirojmë një ikonë të paarritshme, por të besojmë se papërsosmëria mund të jetë një formë e lirisë.
Dhe ndoshta kjo është arsyeja pse, edhe sot, për shumë shqiptarë ai mbetet thjesht: Zhos Profesionisti. Jo një emër i huaj, por një kujtim i gjallë — një copëz e vogël Perëndimi që erdhi, qëndroi dhe nuk u largua kurrë.