Last Updated on 10/12/2025 by EL
Sot, zëvendësimi i një veshke ose mëlçie konsiderohet një procedurë delikate, por (pothuajse) rutinë, megjithatë rruga për të arritur këto rezultate ka qenë komplekse dhe e mbushur me pengesa. Në të vërtetë, teknikat për zëvendësimin e organeve dhe indeve janë arritje mjekësore relativisht të kohëve të fundit: le të rishikojmë së bashku momentet kyçe që kanë shënuar historinë e transplanteve .
Veshka: 1954
Më 23 dhjetor 1954, në Boston, Massachusetts (SHBA), Dr. Joseph Murray kreu transplantin e parë të veshkave midis binjakëve identikë , një veprim që kapërceu problemet e refuzimit imunitar.
Ky operacion revolucionarizoi mjekësinë e transplanteve: pacienti i mbijetoi operacionit për tetë vjet, një sukses i jashtëzakonshëm që e çoi mjekun amerikan drejt marrjes së Çmimit Nobel në Mjekësi në vitin 1990.
Mushkëritë: 1963
Më 11 qershor 1963, në Xhekson të Misisipit (SHBA), kirurgu James Hardy kreu transplantin e parë të mushkërive . Pacienti ishte një burrë i sëmurë terminal, i dënuar me vdekje dhe mbijetoi vetëm 18 ditë. Megjithatë, operacioni hapi rrugën për teknika më të përparuara që do të vinin. Vetëm më 7 nëntor 1983, me punën e Dr. Joel Cooper në Toronto, u arritën rezultatet e para afatgjata.
Transplanti i parë i mëlçisë u krye më 1 mars 1963, në Denver të Kolorados, nga Thomas Starzl, një pionier në këtë fushë, i cili, megjithatë, nuk pati sukses të menjëhershëm. Operacioni dështoi, por mjeku nuk u dorëzua dhe vazhdoi ta përsoste teknikën derisa, në vitet 1980, falë futjes së barnave imunosupresive, procedurat e tij u bënë rutinë, duke ndihmuar në shpëtimin e shumë jetëve.
Pankreasi: 1966
Më 17 dhjetor 1966 , në Minneapolis, kirurgu amerikan Richard Lillehei kreu transplantin e parë të kombinuar të pankreasit dhe veshkave për të trajtuar një pacient me diabet dhe dështim të veshkave. Edhe pse pacienti mbijetoi vetëm disa muaj, operacioni ishte pionier dhe demonstroi mundësinë e trajtimit të sëmundjeve komplekse me transplante të shumëfishta, të cilat ishin kryesisht efektive që nga vitet 1980 e tutje.
Zemra: 1967
Më 3 dhjetor 1967, në Cape Town të Afrikës së Jugut, Christiaan Barnard kreu transplantin e parë të zemrës . Pacienti mbijetoi vetëm 18 ditë, por procedura tregoi se ishte e mundur të zëvendësohej me sukses një zemër njerëzore. Ky operacion i guximshëm shënoi fillimin e kirurgjisë moderne kardiake dhe hapi rrugën për përmirësime të vazhdueshme, aq sa sot, ata me fat jetojnë për dekada me një zemër të re.
Zorra: 1967
Në vitin 1967 , përsëri nën drejtimin e Richard Lillehei, në Shtetet e Bashkuara u bënë përpjekjet e para për transplantimin e zorrës së hollë , një nga organet më komplekse për t’u transferuar për shkak të rrezikut të lartë të refuzimit.
Rezultatet fillestare, në fakt, ishin zhgënjyese, por (si në rastin e organeve të tjera) falë përparimeve në terapinë imunosupresive, kjo ndërhyrje tani është një realitet shpëtues për shumë pacientë.
Dora: 1998
Më 23 shtator 1998 , në Lyon të Francës, kirurgu Jean-Michel Dubernard kreu transplantin e parë të dorës nga dhuruesi te marrësi. Fatkeqësisht, pas një periudhe faljeje, pacienti ndërpreu terapinë kundër refuzimit dhe gjymtyra u desh të amputohej . Kirurgu Marco Lanzetta Bertani, i cili kreu transplantin e parë të gjymtyrëve të sipërme në Itali në vitin 2000, gjithashtu mori pjesë në atë operacion.
Gjuha: 2003
Në korrik të vitit 2003 në Vjenë, austriaku Rainer Kotz ishte mjeku i parë që kreu një transplant të pjesshëm të gjuhës te një burrë që vuante nga kanceri oral . Operacioni ishte i suksesshëm për sa i përket vaskularizimit të indeve dhe i lejoi pacientit, pas muajsh rehabilitimi, të rikuperonte funksionet thelbësore si përtypja dhe të folurit, duke përmirësuar ndjeshëm cilësinë e jetës së tij.
Fytyra (e pjesshme dhe totale): 2005
Më 27 nëntor 2005, në Amiens të Francës, kirurgët francezë Bernard Devauchelle dhe Jean-Michel Dubernard (i njëjti kirurg që kreu transplantin e parë të dorës) kryen një transplant të pjesshëm të fytyrës te një grua e shpërfytyruar nga një qen . Në mars të vitit 2010, në Barcelonë, spanjollja Joan Pere-Barret kreu transplantin e parë total të fytyrës, duke i rikthyer fytyrën dhe dinjitetin një burri të plagosur rëndë në një aksident.
Mitra: 2012
Më 15 shtator 2012 , në Göteborg, suedezi Mats Brännström kreu transplantin e parë të mitrës, i cili më pas çoi në një shtatzëni të suksesshme . Pacientja, e cila kishte qenë pa mitër që nga lindja, lindi një djalë të shëndetshëm në shtator 2014, duke lindur në javën e 32-të. Ky arritje shënoi një pikë kthese në mjekësinë riprodhuese, duke u ofruar shpresë të re atyre që vuanin nga infertiliteti i mitrës.
Sytë: 2023
Në maj të vitit 2023 , në NYU Langone Health në New York, Dr. Eduardo Rodriguez kreu transplantin e parë, dhe deri më tani të vetmin, të syrit dhe nervit optik , si pjesë e një transplanti të pjesshëm të fytyrës. Edhe pse syri i ri nuk ia riktheu shikimin pacientit, procedura tregoi se është e mundur të zëvendësohet një organ kaq kompleks, duke e mbajtur atë vital dhe të vaskularizuar.
Fshikëza: 2025
Një ekip kirurgësh në Kaliforni ka përfunduar, pas katër vitesh pune, transplantin e parë të fshikëzës së urinës te një pacient i gjallë, një procedurë veçanërisht komplekse që konsiderohet një moment i rëndësishëm mjekësor. Marrësi, një 41-vjeçar i mbijetuar nga një formë agresive e kancerit të traktit urinar, i cili iu desh t’i nënshtrohej dializës, është mirë, ka rikuperuar funksionin e veshkave dhe është në gjendje të urinojë në mënyrë të pavarur, megjithëse rreziqet që lidhen me procedurën nuk janë kapërcyer./ Përshtatur në shqip nga Focus.it