Në telat me rrymë të kampit nazist të “Sachsenhausen concentration camp”, më 14 prill 1943, përfundoi jeta e Jakov Xhugazhvili — djalit të diktatorit sovjetik Josif Stalin. Një vdekje e mbështjellë për dekada me mister, propagandë dhe heshtje.
Për vite me radhë, versioni zyrtar gjerman ishte i thjeshtë: Jakovi ishte qëlluar nga rojat gjatë një tentative arratisjeje. Madje u publikua edhe një fotografi që e tregonte trupin e tij të shtrirë pranë gardhit me tela me gjemba, i mbushur me plumba — një imazh i menduar për të dëshmuar fundin e një përpjekjeje të dëshpëruar për liri.
Por e vërteta rezultoi më e errët.
Një rob i padëshiruar
Jakov Xhugazhvili, toger i artilerisë në Ushtrinë e Kuqe, u kap rob nga gjermanët në verën e vitit 1941, gjatë Battle of Smolensk, në fazat e para të pushtimit nazist të Bashkimit Sovjetik.
Statusi i tij si djali i Stalinit e bëri menjëherë një figurë me vlerë propagandistike dhe politike. Berlini u përpoq ta përdorte si mjet presioni. Në një moment kritik të luftës, gjermanët i propozuan Kremlinit një shkëmbim: Jakovi për feldmarshallin e kapur në Stalingrad, Friedrih Paulus.
Përgjigjja e Stalinit u bë legjendë për ftohtësinë e saj: ai refuzoi, duke deklaruar se nuk do të shkëmbente një marshall për një oficer të thjeshtë. Një tjetër propozim — këtë herë i lidhur me familjen e Adolf Hitler — dështoi po ashtu.
Në atë moment, Jakovi mbeti i braktisur, jo vetëm nga fati, por edhe nga babai i tij.
Nga propaganda te e vërteta
Gjatë viteve, qarkulluan versione të ndryshme mbi fundin e tij: arratisje e dështuar, ekzekutim, madje edhe vrasje e qëllimshme nga rojat. Por një hetim i gjatë, i mbështetur nga studiues si historiani John Erickson, hodhi dritë mbi atë që kishte ndodhur realisht.
Sipas këtyre studimeve, Jakovi nuk u vra duke ikur — ai i dha fund vetë jetës.
I rrënuar psikologjikisht nga robëria, nga presioni i vazhdueshëm dhe nga ndjenja e turpit, ai u drejtua drejt gardhit me rrymë të kampit dhe u vetëflijua. Plumbat që rojat qëlluan mbi trupin e tij erdhën më pas — jo për ta ndalur, por për të justifikuar një version më të pranueshëm për propagandën.
Barra e emrit
Një nga elementët më tragjikë të historisë së tij lidhet me peshën e mbiemrit që mbante. Disa burime sugjerojnë se Jakovi ishte thellësisht i tronditur nga lajmet mbi masakrën në Katin, – masakra e mijëra oficerëve polakë nga regjimi sovjetik — një krim që rëndonte drejtpërdrejt mbi figurën e babait të tij.
I ndodhur mes dy botëve armiqësore, i përdorur nga njëra dhe i braktisur nga tjetra, ai u gjend në një boshllëk pa dalje.
Një fund pa paqe
Ironikisht, dekada më vonë, në vitin 1977, Bashkimi Sovjetik e nderoi Jakovin pas vdekjes me Urdhrin e Luftës Patriotike të klasit të parë. Një rehabilitim simbolik për një jetë që kishte përfunduar në heshtje dhe dëshpërim.
Historia e Jakov Xhugazhvili nuk është vetëm historia e një të burgosuri lufte. Është historia e një njeriu të shtypur nga pesha e historisë, nga emri që mbante dhe nga një luftë që nuk i la asnjë rrugë shpëtimi. Një tragjedi personale, e humbur në hijen e një prej epokave më të errëta të shekullit XX.
Përgatiti për botim: L.Veizi