Përgatiti: Leonard Veizi
Më 17 qershor 1940, në ditët më të errëta të Luftës së Dytë Botërore, transoqeaniku britanik RMS Lancastria u fundos pranë brigjeve të Saint-Nazaire, në Francën perëndimore, pas një sulmi ajror të forcave gjermane të Luftwaffe-s. Ngjarja konsiderohet si katastrofa më e madhe detare në historinë britanike, megjithëse për dekada mbeti pothuajse e panjohur për publikun.
I ndërtuar në vitin 1920 si një anije luksoze pasagjerësh për lundrimet transatlantike, Lancastria u mobilizua nga Marina Britanike me shpërthimin e luftës dhe u shndërrua në transportues trupash. Në qershor të vitit 1940, pas rënies së Francës dhe avancimit të shpejtë të ushtrisë gjermane, anija mori pjesë në operacionin e evakuimit të ushtarëve britanikë dhe civilëve nga portet franceze.
Më 17 qershor, ndërsa ishte ankoruar në Gjirin e Quiberonit, pranë Saint-Nazaire, Lancastria ishte mbingarkuar me mijëra njerëz. Numri i saktë i personave në bord nuk u regjistrua kurrë, por historianët vlerësojnë se në anije ndodheshin midis 7.000 dhe 9.000 vetë, shumë më tepër se kapaciteti i saj normal.
Pasditen e asaj dite, bombarduesit gjermanë sulmuan flotën e evakuimit. Disa bomba goditën drejtpërdrejt Lancastria-n, duke shkaktuar shpërthime të fuqishme dhe zjarre të mëdha. Brenda rreth 20 minutash anija u përmbys dhe u fundos. Mijëra njerëz mbetën të bllokuar në brendësi ose u hodhën në det, ku shumë prej tyre humbën jetën nga mbytja, djegiet ose shpërthimet.
Numri i viktimave nuk është përcaktuar kurrë me saktësi. Vlerësimet më të pranueshme flasin për të paktën 3.000 të vdekur, ndërsa disa studime sugjerojnë se numri mund të ketë kaluar 4.000 persona. Kjo e bën fundosjen e Lancastria-s më vdekjeprurëse sesa katastrofa e njohur e Titanikut.
Për shkak të situatës së rëndë ushtarake dhe morale në Britani, qeveria e kryeministrit Winston Churchill vendosi të kufizonte publikimin e informacionit për tragjedinë. Sipas dokumenteve historike, Churchill druhej se lajmi për humbjen e mijëra jetëve do të godiste rëndë moralin e popullsisë në një moment kur vendi përballej me kërcënimin e pushtimit gjerman.
Për shumë vite, fundosja e Lancastria-s mbeti në hijen e ngjarjeve të tjera të luftës. Vetëm dekada më vonë historia e saj filloi të njihej gjerësisht dhe viktimat morën vendin që u takon në kujtesën historike të Britanisë. Sot, rrënojat e anijes prehen në fund të detit pranë Saint-Nazaire, si një kujtesë e heshtur e një prej tragjedive më të mëdha njerëzore të luftës.