Në vitin 1748, një zbulim i jashtëzakonshëm i dha historisë një nga pasqyrat më të gjalla të botës së lashtë. Inxhinieri spanjoll Rocque Joaquin de Alcubierre, gjatë punimeve në zonën pranë Napolit, rizbuloi rrënojat e qytetit të humbur të Pompeit – një qytet romak i zhdukur papritur nga shpërthimi katastrofik i vullkanit Vezuv në vitin 79 pas Krishtit (shpesh i referuar gabimisht si viti 76).
Pompei kishte mbetur i varrosur për më shumë se një mijëvjeçar nën shtresa të trasha hiri dhe llave. Kjo mbulim i papritur dhe hermetik krijoi kushte të pazakonta ruajtjeje: mungesa e ajrit dhe lagështisë ndaloi dekompozimin e objekteve dhe strukturave. Si rezultat, qyteti u ruajt pothuajse i paprekur, duke ofruar një tablo të detajuar të jetës së përditshme në një qytet romak – nga rrugët me kalldrëm, shtëpitë me afreske shumëngjyrëshe, deri te enët e kuzhinës dhe madje edhe trupat e banorëve në momentet e tyre të fundit.
Zbulimi i Pompeit nuk ishte vetëm një ngjarje arkeologjike, por një revolucion kulturor. Ai frymëzoi studiues, artistë dhe historianë në gjithë Evropën, duke ndikuar drejtpërdrejt në lindjen e interesit për antikitetin klasik dhe në zhvillimin e arkeologjisë si disiplinë shkencore.
Sa i përket vetë emrit “Pompei”, disa gjuhëtarë, përfshirë studiuesin Theodor Kraus, sugjerojnë se ai mund të rrjedhë nga fjala etruske “pompe”, që do të thotë “pesë”. Kjo teori nënkupton se qyteti mund të ketë lindur si një bashkim i pesë fshatrave ose pesë fiseve të hershme – një hipotezë që lidh origjinën e tij me strukturat e vjetra komunitare të Italisë së lashtë.
Për më shumë se 250 vjet, Pompei ka qenë një nga destinacionet më të rëndësishme turistike në Itali. Sot ai gëzon statusin e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s dhe vizitohet nga rreth 2.5 milionë njerëz çdo vit. Vizitorët ecin në të njëjtat rrugë ku dikur kalonin romakët, duke përjetuar një kontakt të drejtpërdrejtë me historinë – një qytet që nuk u shkatërrua vetëm, por u ruajt si një kujtesë e përjetshme e fuqisë së natyrës dhe brishtësisë së qytetërimit njerëzor.
Përgatiti: L.Veizi