Në janar të vitit 1943, në kulmin e Luftës së Dytë Botërore, presidenti i Shteteve të Bashkuara Franklin D. Roosevelt dhe kryeministri britanik Winston Churchill u takuan në Kazablankë, në Marokun francez, për një nga konferencat më të rëndësishme strategjike të luftës. Takimi, i mbajtur nga 14 deri më 24 janar, shënoi herën e parë që dy udhëheqësit u mblodhën ballë për ballë vetëm për të përcaktuar drejtimin e ardhshëm të luftës kundër fuqive të Boshtit.
Konferenca u zhvillua në kushte të rrepta sigurie. Afrika e Veriut sapo ishte kthyer nën kontrollin e Aleatëve pas Operacionit “Torch”, zbarkimit anglo-amerikan në Marok dhe Algjeri në fund të vitit 1942. Kazablanka u zgjodh si vendtakim për shkak të pozicionit të saj relativisht të sigurt, por edhe simbolik: ajo përfaqësonte kalimin e iniciativës strategjike nga Boshti te Aleatët.
Në tryezën e bisedimeve, krahas Rooseveltit dhe Churchillit, morën pjesë edhe figura kyçe ushtarake dhe politike, si gjenerali amerikan Dwight D. Eisenhower dhe shefi i shtabit britanik Alan Brooke. Edhe pse Bashkimi Sovjetik ishte aleati kryesor në luftën kundër Gjermanisë naziste, Josif Stalin nuk mori pjesë, duke u justifikuar me angazhimet e ushtrisë së Kuqe në frontin lindor, ku po zhvillohej beteja vendimtare e Stalingradit.
Diskutimet u përqendruan në strategjinë e ardhshme të luftës. Aleatët ranë dakord të intensifikonin ofensivën kundër Gjermanisë përmes një sulmi të kombinuar: nga lindja nga Ushtria e Kuqe dhe nga jugu përmes Mesdheut. Një nga vendimet kryesore ishte pushtimi i Siçilisë dhe më pas i Italisë, me synimin për të nxjerrë Italinë fashiste nga lufta dhe për të hapur një front të ri në Evropën Jugore.
Por vendimi më i bujshëm i Konferencës së Kazablankës ishte shpallja e doktrinës së “dorëzimit pa kushte” për Gjermaninë, Italinë dhe Japoninë. Roosevelt e bëri publik këtë qëndrim në një konferencë për shtyp, duke theksuar se Aleatët nuk do të negocionin paqe me regjimet e Boshtit dhe se lufta do të përfundonte vetëm me kapitullimin e plotë të tyre. Ky vendim synonte të shmangte kompromiset politike që kishin pasuar Luftën e Parë Botërore dhe të garantonte çmontimin përfundimtar të nazizmit dhe militarizmit japonez.
Konferenca e Kazablankës shënoi gjithashtu forcimin e bashkëpunimit anglo-amerikan. Ajo vendosi themelet për koordinimin ushtarak dhe politik që do të kulmonte më vonë me zbarkimin në Normandi në vitin 1944. Në të njëjtën kohë, konferenca dërgoi një mesazh të qartë për opinionin botëror: Aleatët ishin të bashkuar dhe të vendosur për të çuar luftën deri në fund.
Në retrospektivë, Kazablanka ishte një pikë kthese në Luftën e Dytë Botërore. Ajo shënoi kalimin nga mbrojtja dhe reagimi ndaj ofensivave të Boshtit drejt një strategjie të qëndrueshme sulmuese, që në pak vite do të çonte në kapitullimin e fuqive fashiste dhe në rindërtimin e rendit politik botëror pas vitit 1945.
Përgatiti: L.Veizi