Last Updated on 29/07/2026 by Leonard
Përgatiti: Leonard Veizi
Më 29 korrik të vitit 238, Perandoria Romake përjetoi një nga episodet më të dhunshme të krizës së njohur si “Viti i Gjashtë Perandorëve”. Brenda një dite, Garda Pretoriane rrëzoi dhe vrau bashkëperandorët Pupienus dhe Balbinus, ndërsa në fron u shpall Gordiani III, vetëm 13 vjeç.
Pupienusi dhe Balbinusi ishin zgjedhur pak muaj më parë nga Senati Romak për të përballuar krizën politike dhe ushtarake që kishte përfshirë perandorinë. Megjithatë, ata nuk gëzonin mbështetjen e Gardës Pretoriane, trupës elitare që kishte fituar ndikim të jashtëzakonshëm në politikën romake.
Më 29 korrik, pretorianët hynë me forcë në pallatin perandorak, arrestuan dy bashkëperandorët dhe i tërhoqën zvarrë nëpër rrugët e Romës. Pas poshtërimit publik, të dy u ekzekutuan brutalisht. Me vdekjen e tyre, Senati mbeti pa mbështetje ushtarake dhe nuk pati mundësi të kundërshtonte vullnetin e gardës.
Po atë ditë, Gordiani III, nipi i perandorit të mëparshëm Gordiani I, u shpall perandor. Vetëm 13 vjeç, ai u pranua si një figurë kompromisi, ndërsa pushteti real mbeti për disa vite në duart e këshilltarëve dhe komandantëve ushtarakë.
Kush ishin pretorianët?
Emri “Pretorian” rrjedh nga latinishtja praetorium, që fillimisht nënkuptonte tendën ose selinë e komandantit ushtarak. Garda Pretoriane u krijua rreth vitit 27 p.e.s. nga Augusti, themeluesi i Perandorisë Romake, si truproja elitare e perandorit dhe forca përgjegjëse për sigurinë e tij.
Me kalimin e kohës, kjo trupë fitoi një ndikim që shkonte shumë përtej rolit të saj ushtarak. Pretorianët jo vetëm mbronin perandorët, por shpesh vendosnin fatin e tyre. Ata rrëzuan, vranë ose emëruan disa perandorë, duke u bërë një nga faktorët më të fuqishëm politikë në Romë. Madje, në vitin 193, pas vrasjes së Pertinaksit, Garda Pretoriane e nxori fronin perandorak në ankand dhe e “shiti” te senatori Didius Julianus, një nga episodet më të turpshme në historinë romake.
Fundi i Gardës Pretoriane
Fuqia e pretorianëve mori fund në vitin 312, kur Konstandini i Madh u përball me rivalin e tij Maxentius në Betejën e Urës Milviane. Garda Pretoriane luftoi në anën e Maxentiusit dhe pësoi humbje të rëndë.
Pas hyrjes fitimtare në Romë, Konstandini e shpërndau përfundimisht Gardën Pretoriane, shkatërroi kazermat e saj dhe ua hoqi çdo rol politik e ushtarak. Me këtë vendim përfundoi historia gati treqindvjeçare e trupës më të fuqishme të Perandorisë Romake, duke hapur një epokë të re në organizimin e shtetit dhe të ushtrisë romake.
Ngjarjet e 29 korrikut 238 mbeten një dëshmi se, në Romën e lashtë, pushteti nuk varej gjithmonë nga ligji apo Senati. Shpesh, fati i perandorëve vendosej nga ata që mbanin armët për t’i mbrojtur.