Më 25 janar 1995, bota u përball me një nga momentet më të tensionuara në pas Luftën e Ftohtë. Një paralajmërim nga një radar rus zbuloi lëshimin e papritur të një rakete pranë brigjeve të Norvegjisë. Në ekranet e komandës ushtarake, një sinjal i kuq dridhej, duke paralajmëruar për një kërcënim që mund të prekte vetë zemrën e Rusisë. Analistët dhe oficerët vlerësuan se raketa ishte minuta larg Moskës, dhe çdo gabim mund të shndërrohej në katastrofë bërthamore.
Në çastet e para të alarmit, informata u përçua me shpejtësi të frikshme tek presidenti Boris Jelcin, ministri i Mbrojtjes dhe shefi i personelit të tij. Sistemet komanduese bërthamore u vunë menjëherë në gatishmëri. Valixhet e famshme bërthamore, që deri atëherë ishin thjesht simbole të fuqisë, u hapën për herë të parë në historinë moderne të Rusisë. Jelcin dhe komandantët e tij u përballën me vendimin më të rëndësishëm në jetën e tyre: a do të përgjigjeshin menjëherë me armë bërthamore, apo do të prisnin konfirmime shtesë?
Pesë minuta kaluan si orë të pafundme. Çdo puls, çdo frymëmarrje, çdo zhurmë e makinave dhe pajisjeve teknike ishte e mbushur me ankth. Më në fund, komanda arriti të përcaktonte se pika e përplasjes së raketës nuk do të ishte Moskë, por jashtë kufijve të Rusisë. Ishte një lehtësim i përkohshëm, por tensioni nuk u largua: tre minuta të tjera kaluan me frikë të padurueshme, derisa Jelcin u informua se nisja nuk kishte qenë pjesë e një sulmi bërthamor nga nëndetëset perëndimore.
Disa ditë më parë, Norvegjia kishte njoftuar 35 vende, përfshirë Rusinë, mbi detajet e lëshimit të raketës së planifikuar, që përmbante instrumente shkencore për matje në hapësirë. Por Ministria ruse e Mbrojtjes, që kishte marrë këtë informacion, harroi ta përcillte tek qendra e paralajmërimit të hershëm të raketave. Kjo shpërdorim i thjeshtë komunikimi kishte kthyer një mision shkencor në një kërcënim të vërtetë për lëvizjen e gjithë botës.
Në ato minuta të tmerrshme, Jelcin dhe komandantët e tij u gjendën në një labirint vendimesh fatale. Sistemet bërthamore të Rusisë ishin aktive, dhe çdo urdhër mund të sillte nisjen e një sulmi që do të kishte pasoja katastrofike për planetin. Secili alarm tingëllonte si një zemër që rrihte përtej mundësive njerëzore, duke shndërruar sekondat në histori.
Pas disa minutash të jashtëzakonshme, u kuptua e vërteta: raketa e nisur nga Spitsbergeni ishte vetëm një instrument shkencor, një test hapësinor që nuk kërcënonte jetën e askujt. Por kjo zbulesë erdhi vetëm pak minuta para se Jelcin të kishte urdhëruar një përgjigje bërthamore, sipas protokollit standard të paralajmërimeve, duke treguar sa e hollë ishte linja mes paqes dhe katastrofës.
Incidenti ngriti shqetësime serioze mbi cilësinë dhe besueshmërinë e sistemeve bërthamore ruse, trashëgimi e ish-Bashkimit Sovjetik. Ai tregoi se edhe në vitin 1995, me Luftën e Ftohtë të përfunduar, rreziku i një aksidenti bërthamor ishte ende i pranishëm. Për disa minuta, Rusia dhe bota ishin më pranë se kurrë një tragjedie të paparashikueshme, një kujtesë e tmerrshme e fuqisë së pakufizuar të armëve bërthamore dhe dobësisë njerëzore përballë tyre.
Dhe kështu, ajo ditë u mbyll me frymëmarrje të mbajtur pezull dhe me një lehtësim të hidhur: një alarm shkencor mund të kishte shndërruar historinë botërore, por për fat, nuk ndodhi. Historia e 25 janarit mbetet një paralajmërim i heshtur mbi rrezikun që na rrethon, dhe mbi pasigurinë e pushtetit që mund të shtyhet në kufij të paprecedentë nga një alarm i vetëm.
Përgatiti: L.Veizi