Në historinë e trazuar të Evropës së fillimit të shekullit XX, traktatet e paqes shpesh nuk ishin thjesht marrëveshje diplomatike, por dokumente që përcaktonin fatin e kombeve për dekada me radhë. Një prej tyre ishte pa dyshim Paqja e Rigës, marrëveshja që i dha fund një prej konflikteve më të rëndësishme të periudhës pas Luftës së Parë Botërore.
Më 18 mars 1921, në qytetin e Riga, përfaqësuesit e Poland dhe të Soviet Union nënshkruan traktatin përfundimtar të paqes, duke i dhënë fund konfliktit të njohur si Polish–Soviet War.
Një luftë për kufijtë e Evropës Lindore
Pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore dhe rënies së perandorive të mëdha, Evropa Lindore u shndërrua në një hapësirë të paqëndrueshme ku shtetet e reja kërkonin të përcaktonin kufijtë e tyre.
Polonia, e sapo rikrijuar si shtet pas më shumë se një shekulli ndarje midis perandorive, u përball me Rusinë bolshevike në një konflikt që kishte jo vetëm karakter territorial, por edhe ideologjik. Nga njëra anë ishte shteti polak që kërkonte të konsolidonte pavarësinë e tij; nga ana tjetër, regjimi revolucionar sovjetik që synonte të shtrinte ndikimin e revolucionit drejt Evropës.
Lufta ishte e ashpër dhe e pasigurt në rezultatet e saj. Në vitin 1920, trupat sovjetike arritën deri në portat e Varshavës, por u zmbrapsën në mënyrë spektakolare nga ushtria polake në atë që historia e njeh si “mrekullia e Varshavës”.
Traktati që përcaktoi kufijtë
Pas negociatave të gjata në Riga, u arrit marrëveshja përfundimtare. Traktati vendosi kufijtë midis Polonisë dhe Bashkimit Sovjetik, duke ndarë territore të mëdha të Ukrainës dhe Bjellorusisë midis dy palëve.
Këta kufij do të mbeteshin në fuqi për gati dy dekada, deri në shpërthimin e World War II. Lufta e Dytë Botërore do të ndryshonte rrënjësisht hartën politike të Evropës.
Kufijtë që ndryshuan sërish pas luftës
Pas vitit 1945, fuqitë fituese të luftës vendosën të ridizajnonin kufijtë e Evropës. Në konferencat ndërkombëtare të Yalta Conference dhe Potsdam Conference, kufijtë e Polonisë u zhvendosën drejt perëndimit.
Territoret lindore që Polonia kishte fituar me Paqen e Rigës kaluan nën kontrollin sovjetik, ndërsa Polonia u kompensua me territore të marra nga Gjermania.
Një traktat që pasqyronte kohën e tij
Paqja e Rigës ishte më shumë se një marrëveshje për t’i dhënë fund një lufte. Ajo pasqyronte një moment historik kur Evropa po përpiqej të rindërtonte rendin e saj pas rrëzimit të perandorive dhe përhapjes së revolucioneve.
Megjithatë, si shumë traktate të asaj epoke, edhe ky dokument do të rezultonte i përkohshëm. Lufta e Dytë Botërore dhe riorganizimi i kontinentit do ta ndryshonin sërish hartën politike.
Në këtë kuptim, Paqja e Rigës mbetet një nga ato marrëveshje që për një kohë duket se vendos paqen, por që në të vërtetë është vetëm një kapitull në historinë e gjatë të rivaliteteve dhe ndryshimeve të Evropës.
Përgatiti: L.Veizi