Në një nga varret masive më të mëdha të Evropës, eshtrat e 77 individëve zbulojnë një masakër të përgjakshme: gra dhe fëmijë të vrarë për të parandaluar përhapjen dhe forcimin e komuniteteve rivale.
nga Luigi Bignami
Rreth 2.800 vjet më parë, në atë që sot është Serbia veriore, dikush vrau sistematikisht gra dhe fëmijë nga komunitete të ndryshme, i vendosi në një gropë të madhe të gërmuar me kujdes dhe i shoqëroi me qeramikë, zbukurime, drithëra të djegura dhe madje edhe me një lopë të re të tërë. Nuk ishte një akt mëshire. Ishte një mesazh fuqie.
Kjo është tabloja që del nga një studim i udhëhequr nga Universiteti i Kopenhagenit dhe Universiteti i Leidenit.
Në zemër të hetimit është vendi i Gomolavës, një kodër e lashtë artificiale (e krijuar nga rindërtimi i vazhdueshëm i vendbanimeve të hershme) në lumin Sava, në pellgun e Karpateve. Gërmimet kanë zbuluar një nga varret masive prehistorike më të mëdha të gjetura ndonjëherë në Evropë: 77 individë të varrosur së bashku, në atë që studiuesit e përshkruajnë si një episod dhune masive, selektive dhe të planifikuar.
Çekuilibri demografik
Zbulimi më shqetësues lidhet me profilin e viktimave. Nga individët, seksi biologjik i të cilëve mund të përcaktohej, mbi 70% ishin femra. Më shumë se gjysma ishin fëmijë midis një dhe dymbëdhjetë vjeç. Vetëm një numër i vogël meshkujsh të rritur u identifikuan mes mbetjeve.
Ky model demografik ndryshon ndjeshëm nga ai i vërejtur në masakrat e tjera prehistorike evropiane, ku shpërndarja mes burrave dhe grave rezulton më e balancuar.
Një strategji për të fshirë të ardhmen
“Synimi sistematik i grave dhe fëmijëve është një strategji që synon thyerjen e prejardhjeve dhe dobësimin e qëndrueshmërisë së komunitetit”, shpjegon Hannes Schroeder i Universitetit të Kopenhagenit, autori kryesor i studimit.
Sipas tij, nuk bëhet fjalë për një masakër pa dallim gjatë një konflikti të armatosur, por për një zgjedhje të qëllimshme: eliminimin e atyre që garantojnë vazhdimësinë biologjike dhe sociale të një grupi.
Gjurmë dhune
Analizat osteologjike dhe skanimet CT mbi mbetjet mortore nuk lënë hapësirë për interpretime alternative. Shumë viktima shfaqin lëndime perimortem — trauma të pashëruara të shkaktuara në momentin e vdekjes — kryesisht të përqendruara në kokë.
Janë identifikuar goditje me forcë të madhe, plagë me thikë dhe lëndime që përputhen me përdorimin e armëve si shigjeta, shtiza apo gurë të hedhur me hobe.
Pamja sugjeron sulme nga afër, të kombinuara me përpjekje për arratisje: të paktën 20% e individëve tregojnë prova të drejtpërdrejta skeletore të dhunës. Megjithatë, studiuesit paralajmërojnë se shifra reale mund të jetë më e lartë, pasi jo të gjitha traumat vdekjeprurëse lënë gjurmë në kocka.
Asnjë epidemi
Analizat tregojnë se trupat u varrosën menjëherë pas vdekjes, duke sugjeruar se masakra ndodhi shumë pranë vendit të varrimit. Ky fakt, i kombinuar me analizat e ADN-së, zgjidhi përfundimisht debatin mbi shkakun e vdekjes.
Një hipotezë e mëparshme kishte sugjeruar një epidemi, por analizat e ADN-së për patogjenë nuk zbuluan gjurmë sëmundjesh infektive. Hipoteza e sëmundjes u përjashtua, duke konfirmuar se bëhej fjalë për një akt dhune të qëllimshme.
Origjina e viktimave
Një nga aspektet më befasuese që del nga analizat e ADN-së dhe izotopeve të lashta lidhet me origjinën e viktimave. Shumica e individëve të varrosur së bashku nuk ishin të afërm të ngushtë. E vetmja njësi familjare e identifikuar përbëhej nga një nënë dhe dy vajzat e saj.
Raportet e izotopeve të stronciumit tregojnë se shumë prej tyre janë rritur në zona të ndryshme — disa dhjetëra kilometra larg njëri-tjetrit, ndoshta edhe më tej. Analizat e karbonit dhe azotit dëshmojnë dieta të ndryshme, në përputhje me stile jetese dhe mjedise të ndryshme.
Pamja që del nuk është ajo e një komuniteti të vetëm të shkatërruar papritur, por e një ngjarjeje që preku grupe të shumta në një rajon më të gjerë.
Konteksti historik
Masakra mendohet të ketë ndodhur në shekullin e 9-të para Krishtit, gjatë një periudhe transformimesh të thella. Rënia e rrjeteve të mëdha shoqërore dhe politike të Epokës së Bronzit kishte krijuar një boshllëk pushteti, të cilin komunitetet e Rrafshit Panonian po përpiqeshin ta mbushnin: duke ripopulluar territore të vjetra, duke rifortifikuar vendbanime dhe duke themeluar qendra të reja.
Gomolava ishte një vend me rëndësi të veçantë stërgjyshore, pikë takimi e traditave të ndryshme kulturore dhe rrjeteve ekonomike konkurruese. Burimet arkeologjike flasin për tensione midis grupeve sedentare dhe barinjve nomadë, si dhe për trazira në organizimin shoqëror.
Në këtë kontekst, studiuesit e vendosin masakrën: jo si një episod të izoluar dhune fisnore, por si pjesë e një konflikti më të gjerë, ku eliminimi i synuar i grave dhe fëmijëve shërbeu për të prerë lidhjet familjare dhe për të dobësuar rivalët.
Dhunë e llogaritur
Paradoksalisht, pavarësisht brutalitetit, gropa u përgatit me kujdes. Ajo kishte një diametër prej rreth 2,9 metrash dhe përmbante, përveç mbetjeve njerëzore, zbukurime, enë qeramike, mbetje të rreth njëqind kafshëve dhe drithëra të djegura.
Në fund ishte vendosur një lopë e re e paprekur; mbi trupat ndodheshin gurë mulliri të thyer.
Ky dimension ritual është thelbësor në interpretimin e studiuesve. Investimi në burime — bagëti, ushqime, objekte artizanale — e shndërroi ngjarjen në diçka më shumë sesa një masakër: një akt simbolik me peshë politike. Vrasja nuk mjaftonte. Hierarkia e re e pushtetit duhej të vulosej edhe përmes ritualit.
Burimi: focus.it/ Përgatiti për botim: L.Veizi