Më 15 shkurt 1989, pas një dekade lufte të përgjakshme, Bashkimi Sovjetik shpalli zyrtarisht përfundimin e tërheqjes së plotë të trupave të tij nga Afganistani. Ishte mbyllja simbolike e një konflikti që kishte nisur në vitin 1979 dhe që, për shumë historianë, do të shënonte fillimin e fundit të rendit sovjetik në botë.
Ndërhyrja ushtarake sovjetike synonte të mbante në pushtet qeverinë komuniste afgane dhe të siguronte ndikimin strategjik të Moskës në Azinë Qendrore. Por lufta u shndërrua shpejt në një konflikt rraskapitës kundër forcave muxhahedine, të mbështetura nga një rrjet i gjerë ndërkombëtar. Terreni malor, lufta guerile dhe kostoja e lartë njerëzore e bënë fitoren pothuajse të pamundur.
Bilanci ishte tragjik. Bashkimi Sovjetik humbi mbi 20 mijë ushtarë dhe la pas një sasi të madhe pajisjesh dhe infrastrukture ushtarake. Nga ana tjetër, shoqëria afgane u godit rëndë: rreth dy milionë civilë dhe luftëtarë u vranë, ndërsa miliona të tjerë u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre, duke krijuar një nga krizat më të mëdha humanitare të shekullit XX.
Vendimi për tërheqje lidhej ngushtë me reformat e udhëheqësit sovjetik Mikhail Gorbachev, i cili e konsideroi luftën një barrë të papërballueshme ekonomike dhe politike. Konflikti kishte konsumuar burime të mëdha, kishte ulur moralin brenda vendit dhe kishte thelluar krizën e sistemit sovjetik.
Vetëm dy vjet pas tërheqjes, në vitin 1991, Bashkimi Sovjetik u shpërbë. Edhe pse rënia e tij ishte rezultat i shumë faktorëve – ekonomikë, politikë dhe shoqërorë – lufta afgane mbeti një nga plagët më të thella që përshpejtuan kolapsin e superfuqisë. Ajo u krahasua shpesh me “Vietnamin sovjetik”, një konflikt i gjatë që tregoi kufijtë e fuqisë ushtarake përballë realiteteve lokale dhe rezistencës popullore.
Sot, tërheqja e vitit 1989 shihet jo vetëm si fundi i një lufte, por si një moment kthese historike globale. Ajo paralajmëroi ndryshimin e ekuilibrave të Luftës së Ftohtë dhe hapjen e një epoke të re ndërkombëtare, pasojat e së cilës vazhdojnë të ndihen edhe në shekullin XXI.
Përgatiti: L.Veizi