Last Updated on 27/11/2025 by EL
Një superstuhi gjeomagnetike është një fenomen ekstrem i motit hapësinor që ndodh kur Dielli lëshon sasi të mëdha energjie në formën e rrezatimit dhe grimcave të ngarkuara, të njohura si ” era diellore ” . Kur këto grimca arrijnë në Tokë, ato mund të prishin fushën e saj magnetike, duke gjeneruar stuhi gjeomagnetike . Superstuhitë janë të rralla, duke ndodhur mesatarisht një herë në 20-25 vjet.
Më 10 dhe 11 maj 2024, Toka u godit nga superstuhia më intensive në dy dekada, e njohur si ” Stuhia Gannon (në kujtim të Jennifer Gannon, një fizikante e motit hapësinor )” ose ” Stuhia e Ditës së Nënës ” .
Një studim i udhëhequr nga Atsuki Shinbori i Institutit për Kërkime Mjedisore Hapësirë-Tokë në Universitetin e Nagoya-s ka regjistruar për herë të parë matje të drejtpërdrejta dhe të detajuara se si superstuhia ndikoi në ” plazmasferë ” , një rajon i magnetosferës së Tokës i përbërë nga plazma e ftohtë (jone dhe elektrone) që rrethon Tokën dhe shtrihet përtej atmosferës së sipërme, duke ndjekur vijat e fushës magnetike. Është një nga mburojat natyrore që rrethojnë Tokën.
Gjetjet, të botuara në revistën Earth, Planets and Space , tregojnë se si plazmasfera dhe jonosfera – shtresa e atmosferës e pasur me grimca të ngarkuara reaguan gjatë stuhisë së dhunshme diellore.
Ky informacion është thelbësor për parashikimin e keqfunksionimeve të mundshme të satelitëve, GPS-it dhe rrjeteve të komunikimit gjatë ngjarjeve ekstreme të motit hapësinor.
Sateliti Arase, i lançuar nga JAXA (Agjencia Japoneze e Eksplorimit Hapësinor) në vitin 2016, kalon rregullisht nëpër plazmasferë, duke matur valët e plazmës dhe fushat magnetike. Gjatë superstuhisë së majit 2024, ai ishte i pozicionuar në mënyrë ideale për të vëzhguar nga afër kompresimin drastik dhe rikuperimin e ngadaltë të plazmasferës, duke regjistruar të dhëna të papara.
Për herë të parë, në fakt, shkencëtarët ishin në gjendje të vëzhgonin vazhdimisht dhe drejtpërdrejt plazmasferën që tkurrej në një lartësi jashtëzakonisht të ulët për një superstuhi .
“Falë Arase dhe marrësve GPS në tokë,” shpjegon Shinbori, “ne monitoruam plazmasferën dhe jonosferën njëkohësisht. Kjo na lejoi të kuptonim se sa shumë ishte tkurrur plazmasfera dhe pse rikuperimi i saj ishte kaq i ngadaltë.” Në kushte normale, plazmasfera shtrihet në rreth 44,000 km mbi sipërfaqen e Tokës. Gjatë stuhisë, kufiri i saj i jashtëm u shemb në vetëm 9,600 km , një kompresim i barabartë me një të pestën e madhësisë së saj të zakonshme.
Stuhia u shkaktua nga një seri shpërthimesh të mëdha diellore ( shpërthime masive koronale ) që hodhën miliarda ton grimca të ngarkuara në hapësirë.
Në vetëm nëntë orë, plazmasfera u kompresua në një shkallë të jashtëzakonshme dhe iu deshën më shumë se katër ditë për t’u rikuperuar: periudha më e gjatë e rikuperimit e vërejtur ndonjëherë që kur Arase ka monitoruar këtë shtresë që nga viti 2017.
“Ne zbuluam,” raporton Shinbori, “se stuhia fillimisht e ngrohu intensivisht atmosferën pranë poleve, pastaj shkaktoi një rënie drastike të grimcave të ngarkuara në jonosferë. Kjo ngadalësoi rindërtimin e plazmasferës, me efekte potencialisht serioze në GPS, satelitë dhe komunikime .”
Gjatë fazës më të fortë të stuhisë, fusha magnetike e Tokës u kompresua aq shumë sa grimcat diellore u shtynë shumë më afër ekuatorit. Rezultati ishte një rritje e jashtëzakonshme e aurorës boreale , e dukshme në rajonet ku normalisht nuk shfaqen.
Aurorat zakonisht shihen pranë poleve , ku fusha magnetike e Tokës kanalizon grimcat diellore në atmosferë. Por fuqia e superstuhisë e ka shtyrë “zonën auroral” deri në Japoni, Meksikë dhe Evropën Jugore , vende ku fenomene të tilla janë jashtëzakonisht të rralla.
Rreth një orë pasi filloi superstuhia, sasi të mëdha grimcash të ngarkuara në atmosferën e sipërme u transportuan drejt poleve. Ndërsa aktiviteti diellor filloi të binte, plazmasfera filloi të rimbush veten falë grimcave nga jonosfera. Zakonisht duhen një ose dy ditë që plazmasfera të kthehet në madhësinë e saj normale.
Në këtë rast, rimëkëmbja zgjati katër ditë, për shkak të një fenomeni të quajtur ” stuhi negative ” : një rënie e papritur e grimcave në jonosferë për shkak të ndryshimeve kimike të shkaktuara nga ngrohja e fortë atmosferike. Gjatë një stuhie negative, sasia e joneve të oksigjenit që ndihmojnë në transportimin e grimcave të hidrogjenit të nevojshme për të mbushur plazmasferën zvogëlohet. Në thelb, jonet e oksigjenit ndryshojnë fushat lokale elektrike dhe magnetike që ndihmojnë protonet (H⁺) të ngrihen në plazmasferë. Këto janë fenomene të padukshme, të dallueshme vetëm nga instrumentet satelitore.
“Stuhia negative,” thekson Shinbori, “ngadalësoi rimëkëmbjen duke ndryshuar kiminë e atmosferës dhe duke zvogëluar fluksin e grimcave. Një lidhje kaq e qartë midis stuhisë negative dhe vonesës në rimëkëmbje nuk ishte vërejtur kurrë më parë .”
Si reagon Toka. Gjatë superstuhisë së majit, disa satelitë përjetuan probleme elektrike , ndërprerje të të dhënave, ndërprerje të sinjalit GPS dhe ndërhyrje në komunikimet radio. Të kuptuarit se sa kohë i duhet plazmasferës për t’u rikuperuar pas ngjarjeve të tilla të dhunshme është thelbësore për të përmirësuar parashikimet e motit hapësinor dhe për të mbrojtur teknologjitë nga të cilat varen komunikimet, navigimi dhe vëzhgimi i Tokës./e.t