Last Updated on 06/07/2025 by adminfjala
Në korrik të vitit 1995, në përfundim të Luftës së Bosnjës (1992–1995), ndodhi një prej krimeve më të rënda kundër njerëzimit në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore: masakra e Srebrenicës. Sulmi filloi më 5 korrik, kur forcat serbe të Bosnjës nën komandën e gjeneralit Ratko Mladiç nisën ofensivën për të marrë qytetin e Srebrenicës, një enklavë me shumicë myslimane në lindje të Bosnjës, e shpallur “zonë e sigurtë” nga OKB-ja.
Vetëm gjatë pak ditëve, rreth 8.000 burra dhe djem myslimanë boshnjakë u masakruan nga trupat e Mladiçit, ndërsa gratë, fëmijët dhe të moshuarit u dëbuan me forcë nga zona. Ky akt u njoh më vonë ndërkombëtarisht si gjenocid.
Rrethanat e masakrës
Qyteti i Srebrenicës ishte nën mbrojtjen e paqeruajtësve holandezë të OKB-së (batalioni Dutchbat), të cilët ishin të pajisur lehtë dhe me mandat të kufizuar për të përdorur forcën. Kur trupat serbe avancuan dhe rrethuan qytetin, OKB nuk ndërhyri ushtarakisht për ta ndaluar ofensivën.
Më 11 korrik 1995, Ratko Mladiç hyri në qytet në mënyrë triumfale dhe u filmua duke shpërndarë çokollata fëmijëve, ndërsa deklaronte se “po u hakmerrej turqve” – një gjuhë që nxirrte në pah urrejtjen historike ndaj myslimanëve boshnjakë.
Në ditët që pasuan: Burrat dhe djemtë u ndanë nga familjet e tyre,
U çuan në shkolla, hangarë, fusha, ku u mbajtën përkohësisht,
Më pas u ekzekutuan me breshëri zjarri dhe u varrosën në varre masive të fshehta,
Disa varre u hapën më vonë dhe kufomat u zhvendosën për të fshehur provat.
Dështimi i komunitetit ndërkombëtar
Masakra ndodhi përballë syve të bashkësisë ndërkombëtare, me paqeruajtës të OKB-së të pafuqishëm dhe një komunitet ndërkombëtar të paralizuar nga burokracia dhe mungesa e vendimmarrjes. Sekretari i Përgjithshëm i OKB-së, Boutros Boutros-Ghali, e quajti masakrën e Srebrenicës: “Krimi më i rëndë në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore.”
Shumë analistë e kanë krahasuar heshtjen dhe pasivitetin e Perëndimit me qëndrimin e fuqive botërore përballë krimeve naziste gjatë Holokaustit.
Gjenocidi i Srebrenicës dhe drejtësia
Masakra e Srebrenicës u shpall gjenocid nga Gjykata Ndërkombëtare për Krime në ish-Jugosllavi (ICTY) dhe më pas edhe nga Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (ICJ).
Figurat kyçe përgjegjëse:
Ratko Mladiç, komandanti ushtarak, u arrestua në vitin 2011 dhe u dënua me burgim të përjetshëm në 2017 për gjenocid, krime kundër njerëzimit dhe krime lufte.
Radovan Karaxhiç, udhëheqësi politik i serbëve të Bosnjës, gjithashtu u dënua me burgim të përjetshëm. Shumë oficerë të tjerë të nivelit të mesëm dhe të lartë u gjykuan dhe dënuan për përfshirjen në këtë masakër.
Trashëgimia dhe kujtesa
Masakra e Srebrenicës mbetet një plagë e hapur në historinë e Evropës. Më 11 korrik të çdo viti, mijëra vetë mblidhen në Potoçari, pranë memorialit të viktimave, për të përkujtuar të vrarët. Çdo vit, trupat e identifikuara përmes analizave të ADN-së varrosen me ceremoni zyrtare.
Srebrenica sot: midis kujtesës dhe mohimit
Në Bosnje, komuniteti ndërkombëtar dhe familjet e viktimave e quajnë këtë ngjarje gjenocid dhe kërkojnë drejtësi e pajtim. Por në shumë qarqe politike në Serbi dhe në Republikën Srpska (njëra nga dy entitetet përbërëse të Bosnjës), masakra mohohet ose minimizohet – një qëndrim që rëndon mbi përpjekjet për pajtim afatgjatë.
Në përmbyllje
Masakra e Srebrenicës nuk është thjesht një ngjarje e dhimbshme nga një luftë ballkanike. Ajo është një simbol i dështimit të botës për të ndaluar gjenocidin, një kujtesë e heshtur e pasojave të urrejtjes etnike, dhe një thirrje për drejtësi, njohje dhe përgjegjësi në mbrojtje të dinjitetit njerëzor.
Përgatiti: L.Veizi