Marrëveshja e Parisit e prillit të vitit 2016, lufta e përbashkët kundër ndryshimeve klimatike
Nga Leonard Veizi
Kur bota u mblodh në Le Bourget, në periferi të Parisit, në fund të vitit 2015, ajo që u arrit nuk ishte thjesht një dokument diplomatik, por një akt i rrallë besimi kolektiv. Nënshkrimi zyrtar i Marrëveshjes së Parisit në vitin 2016 shënoi momentin kur njerëzimi, i përballur me alarmet e forta të shkencës, vendosi të fliste me një gjuhë të përbashkët. Megjithatë, sot, kur kthejmë kokën pas, mbetet një pyetje e hapur nëse ky vullnet politik është i mjaftueshëm për të kapërcyer peshën e interesave ekonomike që shpesh e frenojnë ndryshimin.
Hendeku mes premtimeve dhe realitetit
Ajo që u premtua me Marrëveshjen e Parisit nuk është arritur plotësisht. Duhet thënë se marrëveshja nuk ishte një objekt i menjëhershëm për t’u “kapur”, por një kornizë afatgjatë që funksionon mbi angazhime që shtetet i përditësojnë periodikisht. Megjithatë, kur i krahasojmë premtimet me realitetin, hendeku mbetet i madh.
Temperatura globale vazhdon të rritet dhe bota është ende në një trajektore mbi kufirin 1.5°C që u vendos si objektiv kritik. Emisionet globale të gazeve serrë nuk kanë rënë në ritmin e nevojshëm; në disa periudha, ato madje kanë shënuar rritje. Shumë vende kanë bërë hapa inkurajues – investime në energji të rinovueshme dhe politika për uljen e karbonit – por këto mbeten përpjekje të fragmentuara që nuk plotësojnë dot mozaikun e objektivit kolektiv.
Në thelb, Marrëveshja e Parisit funksionon si një busull, jo si një motor. Ajo tregon drejtimin, por nuk garanton lëvizjen.
Diplomacia përballë interesit ekonomik
Marrëveshja mbetet një nga arritjet më të mëdha të diplomacisë shumëpalëshe. Për herë të parë, 196 shtete pranuan se ndryshimet klimatike nuk njohin kufij. Synimi për të kufizuar ngrohjen globale krijoi një busull të qartë jo vetëm për politikën, por edhe për industrinë dhe ekonominë globale.
Por ky konsensus mbart dobësi të thella. Duke qenë se marrëveshja mbështetet në angazhime vullnetare kombëtare, zbatimi i saj mbetet peng i klimës politike të brendshme të çdo vendi. Në shumë kancelari, mbrojtja e mjedisit vazhdon të shihet si një pengesë për rritjen ekonomike. Ky është një perceptim dritëshkurtër që injoron faktin se pa një mjedis të qëndrueshëm, vetë ekonomia humbet bazën e saj operuese. Madje, hezitimet fillestare të vendeve si Turqia dhe Irani dëshmuan se uniteti global nuk është kurrë absolut, por gjithmonë i negociuar mes interesash të ndryshme.
Prova e madhe e njerëzimit
Në fund të ditës, kriza klimatike nuk është vetëm një sfidë teknologjie apo financash. Ajo është një provë e aftësisë së njerëzimit për të bashkëpunuar. Marrëveshja e Parisit e bëri të qartë këtë të vërtetë: pa besim mes kombeve, edhe zgjidhjet më të avancuara mbeten të pamjaftueshme.
Nëse viti 2016 do të mbetet në histori si një pikë kthese reale apo thjesht si një moment simbolik, kjo varet nga veprimet që pasojnë. Planetit nuk i mjaftojnë premtimet e shkruara mbi letër luksoze; ai kërkon politika konkrete dhe vendime të guximshme që guxojnë të shohin përtej mandateve elektorale dhe interesave afatshkurtra.
Marrëveshja e Parisit nuk është fundi i një rruge, por fillimi i saj. Ajo vendosi drejtimin, por jo destinacionin përfundimtar. Ndërsa koha kalon, bëhet gjithnjë e më e qartë se kufiri prej 1.5 gradësh nuk është një shifër abstrakte, por një vijë e hollë që ndan një të ardhme të menaxhueshme nga një krizë e pakthyeshme. Sot, pyetja reale nuk është më nëse u arrit marrëveshja, por nëse bota ka vullnetin ta ndjekë atë busull deri në fund.