Last Updated on 29/09/2025 by adminfjala
29 shtator 1941 – Kiev, Ukrainë
Në fundin e muajit shtator, vetëm pak ditë pas pushtimit të qytetit nga trupat naziste gjermane gjatë Luftës së Dytë Botërore, ndodhi një nga masakrat më të mëdha dhe më të errëta të Holokaustit: Masakra e Babyn Yar.
Në një periudhë prej vetëm 48 orësh – më 29 dhe 30 shtator 1941 – njësitë e SS, me përkrahjen e forcave gjermane Einsatzgruppen dhe bashkëpunëtorëve vendas (duke përfshirë policinë ukrainase dhe anëtarë të grupeve nacionaliste), arrestuan dhe çuan drejt një lugine të thellë në periferi të Kievit, të quajtur Babyn Yar, mbi 33,771 hebrenj – burra, gra, fëmijë dhe të moshuar.
Njerëzit u urdhëruan të mbanin me vete dokumentet dhe rrobat më të mira, me premtimin se do të zhvendoseshin në një vend tjetër. Por në realitet, ata u çuan në një vend të shkretë ku u rreshtuan buzë greminës dhe u ekzekutuan me armë zjarri në grupe, në mënyrë sistematike. Trupat e tyre u hodhën në gropat natyrore të luginës.
Ky masakër nuk përfundoi me kaq – gjatë dy viteve të mëvonshme, Babyn Yar u kthye në një vend ekzekutimesh masive për grupe të tjera të përndjekura, përfshirë romët, të burgosurit sovjetikë të luftës, anëtarë të rezistencës dhe civilë të dyshuar për bashkëpunim me partizanët. Numri total i të vrarëve në Babyn Yar arrin në rreth 100,000 persona, duke e kthyer këtë vend në një nga varret masive më të mëdha të Evropës.
Drejtësia pas Luftës
Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, krimet e kryera në Babyn Yar u dokumentuan nga hetues ndërkombëtarë dhe sovjetikë. Shumë nga autorët dhe bashkëpunëtorët u gjykuan në procese penale, dhe një pjesë e madhe e tyre u dënuan me vdekje për krime kundër njerëzimit.
Për shumë vite me radhë, sidomos gjatë periudhës sovjetike, masakra e Babyn Yar u censurua ose u trajtua si një tragjedi e përgjithshme pa e përmendur identitetin hebre të shumicës së viktimave. Vetëm pas viteve 1990, kjo ngjarje filloi të marrë vëmendjen dhe përkujtimin e duhur ndërkombëtar dhe lokal.
Trashëgimia dhe përkujtimi sot
Sot, Babyn Yar është simbol i kujtesës dhe një vend pelegrinazhi për ata që nderojnë viktimat e Holokaustit dhe të gjenocidit nazist. Përkujtimore të ndryshme janë ngritur në këtë vend, përfshirë edhe Muzeun dhe Qendrën e Kujtesës Babyn Yar, e cila dokumenton historinë e masakrës dhe edukon brezat e rinj mbi rrezikun e urrejtjes, antisemitizmit dhe ekstremizmit.
Kjo ngjarje mbetet një kujtim i dhimbshëm, por i domosdoshëm, për një nga krimet më të tmerrshme të njerëzimit – një thirrje për kujtesë, drejtësi dhe mos-harresë.
Përgatiti: L.Veizi