Fokusi zhvendoset drejt ndërtimit të një baze të qëndrueshme në Hënë
nga Elisa Buson
NASA ka vendosur të pezullojë projektin për ndërtimin e stacionit hapësinor Gateway në orbitën hënore, duke e zhvendosur prioritetin drejt krijimit të një baze të qëndrueshme në sipërfaqen e Hënës dhe realizimit të objektivit për një prani të vazhdueshme njerëzore atje.
Vendimi u bë i ditur gjatë eventit “Ignition”, të organizuar nga agjencia hapësinore amerikane, ku u prezantuan një sërë iniciativash të reja në funksion të përmbushjes së Politikës Kombëtare Hapësinore dhe forcimit të lidershipit amerikan në eksplorimin e hapësirës.
“Si pjesë e kësaj strategjie,” thuhet në deklaratën e NASA-s, “agjencia synon të tërhiqet nga koncepti aktual i Gateway dhe të përqendrohet në zhvillimin e infrastrukturës që mundëson operacione të qëndrueshme në sipërfaqen hënore. Pavarësisht sfidave të hasura me disa komponentë ekzistues, do të ripërdoren pajisjet e përshtatshme dhe do të shfrytëzohen kontributet e partnerëve ndërkombëtarë.”
Një plan me faza për bazën hënore
NASA parashtron një qasje të ndërtuar në tre faza për realizimin e këtij vizioni:
- Faza e parë do të fokusohet në “ndërtim, testim dhe mësim”, duke rritur ndjeshëm aktivitetin në Hënë. Parashikohen deri në 30 ulje robotike duke filluar nga viti 2027, me dërgimin e roverëve, instrumenteve shkencore dhe demonstruesve teknologjikë.
- Faza e dytë synon krijimin e infrastrukturës së parë gjysmë të banueshme dhe vendosjen e një sistemi të qëndrueshëm logjistik.
- Faza e tretë do të përqendrohet në ndërtimin e një infrastrukture të plotë për praninë afatgjatë njerëzore në Hënë, ku do të përfshihen edhe habitatet shumëfunksionale të zhvilluara nga Agjencia Hapësinore Italiane.
Drejt Marsit me energji bërthamore
Në të njëjtën kohë, NASA ka njoftuar planet për një hap të rëndësishëm drejt eksplorimit ndërplanetar. Deri në vitin 2028, synohet nisja e anijes së parë kozmike me shtytje bërthamore drejt Marsit, e quajtur Reaktori Hapësinor-1 Freedom.
Kjo anije do të transportojë dronë helikopterë të ngjashëm me Ingenuity, të cilët do të vazhdojnë eksplorimin e sipërfaqes së Marsit. Sipas NASA-s, sistemi i shtytjes bërthamore-elektrike ofron efikasitet të lartë për transportin e masës në hapësirën e thellë dhe mundëson misione me fuqi të lartë edhe përtej orbitës së Jupiterit, ku energjia diellore bëhet e pamjaftueshme.
Misioni pritet të krijojë gjithashtu një bazë teknologjike dhe rregullatore për përdorimin e energjisë bërthamore në eksplorimin hapësinor afatgjatë, duke hapur rrugën për misione të qëndrueshme përtej Hënës.
Reagimi i Evropës
Pezullimi i projektit Gateway ka shkaktuar shqetësim në Evropë. Agjencia Hapësinore Evropiane (ESA) ka njoftuar se po zhvillon konsultime intensive me shtetet anëtare, partnerët ndërkombëtarë dhe industrinë për të vlerësuar pasojat e këtij vendimi.
Drejtori i Përgjithshëm i ESA-s, Josef Aschbacher, ishte i pranishëm në eventin “Ignition” në Uashington, ku u diskutuan drejtimet e reja të politikës hapësinore amerikane.
Evropa ka qenë një nga partnerët kryesorë në projektin Gateway, në kuadër të programit Artemis. Kontributi i saj përfshinte module thelbësore si I-Hab, i projektuar për strehimin e astronautëve, dhe Esprit, i destinuar për komunikim, furnizim me karburant dhe mbështetje logjistike.
Industria evropiane, veçanërisht ajo italiane, ka luajtur një rol kyç në zhvillimin e këtyre komponentëve. Në këmbim, ESA priste të siguronte pjesëmarrjen e astronautëve evropianë në misionet e ardhshme hënore.
Vendimi i NASA-s shënon kështu një kthesë të rëndësishme në strategjinë globale të eksplorimit hapësinor, duke zhvendosur fokusin nga orbita drejt sipërfaqes së Hënës – dhe më tej, drejt Marsit.