Nga Leonard Veizi
Nëntor. Vjeshta e tretë e pushtimit. Në një shtëpi të thjeshtë në Tiranë, disa burra u mblodhën në fshehtësi. Po themelonin një parti që, sipas historisë së shkruar më vonë, do të merrte në dorë fatet e vendit. Por në atë mbrëmje lufte, pak kush mund ta përfytyronte se ajo mbledhje do të ishte prologu i një diktature që do të zgjaste gati gjysmë shekulli.
Më 8 nëntor 1941, në Tiranën e pushtuar nga Italia fashiste, përfaqësues të grupeve komuniste të Korçës, Shkodrës dhe të Rinjve u mblodhën në ilegalitet. Takimi zgjati deri më 14 nëntor dhe përfundoi me themelimin e Partisë Komuniste Shqiptare.
Përpjekjet e mëparshme për bashkim kishin dështuar për shkak të ndasive ideologjike dhe personale. Ngërçin e kapërcyen dy emisarët jugosllavë, Miladin Popoviçi dhe Dushan Mugosha, të cilët drejtuan procesin e bashkimit. Partia e re lindi nën ndikimin vendimtar të Beogradit, një rrethanë që do të linte gjurmë edhe në zhvillimet e mëvonshme politike.
Në kushtet e pushtimit, thirrja për rezistencë kishte një bazë të qartë kombëtare. Komunistët zgjeruan ndikimin e tyre dhe u bënë gradualisht forca kryesore e rezistencës së armatosur. Ky është një kapitull i historisë që nuk mund të mohohet.
Por historia e Partisë Komuniste nuk mbaron me çlirimin e vendit në vitin 1944.
Pas luftës, organizata që kishte vepruar në ilegalitet u shndërrua në një aparat shtetëror që nuk pranonte rivalë. Me Enver Hoxhën në krye, Balli Kombëtar dhe Legaliteti u nxorën jashtë jetës politike. Kundërshtarët u ekzekutuan, u burgosën, u internuan ose u detyruan të largoheshin nga vendi. Spastrimet nuk kursyen as vetë radhët e partisë.
Fitores së vitit 1944 i pasoi një sistem ku pushteti nuk ndahej dhe kundërshtimi politik nuk tolerohej. Zgjedhjet pa konkurrencë, censura, Sigurimi i Shtetit, burgjet politike dhe internimet u bënë instrumente të qeverisjes. Partia nuk drejtonte vetëm qeverinë: ajo kontrollonte shtetin, ekonominë, arsimin, kulturën dhe jetën private.
Në vitin 1948, partia mori emrin Partia e Punës e Shqipërisë. Vendi kaloi përmes reformës agrare, shtetëzimeve, industrializimit dhe kolektivizimit të bujqësisë. Këto ndryshime transformuan strukturën ekonomike dhe shoqërore, por u shoqëruan me shpronësime, detyrim politik dhe kufizim të lirive individuale.
Në politikën e jashtme, regjimi kaloi nga varësia ndaj Jugosllavisë te aleanca me Bashkimin Sovjetik, më pas me Kinën dhe, në fund, në izolim pothuajse të plotë. Çdo përplasje me aleatët e mëparshëm paraqitej si kërcënim për vendin dhe përdorej për të justifikuar kontrollin edhe më të fortë brenda shoqërisë.
Një nga ndërhyrjet më radikale të regjimit ishte fushata kundër fesë. Në vitin 1967 u ndalua ushtrimi i besimit fetar dhe u mbyllën xhami, kisha, teqe e manastire. Në vitin 1976, Kushtetuta e shpalli Shqipërinë shtet ateist. Regjimi nuk kërkonte vetëm bindje politike. Ai synonte të zëvendësonte besimin fetar me besnikërinë ndaj ideologjisë dhe Partisë.
Prandaj, 8 Nëntori 1941 nuk mund të lexohet vetëm si data e themelimit të një force antifashiste. Ai shënon edhe fillimin e një procesi politik që, pas vitit 1944, prodhoi diktaturën komuniste gati gjysmë shekullore.
Lufta kundër pushtuesit dhe diktatura që pasoi janë dy kapituj të ndryshëm të historisë shqiptare. Të njohësh të parin nuk do të thotë të justifikosh të dytin.